Shloka 34
Gāndharva-lakṣaṇa
Traits/Classification of the Gandharvas) and Royal-Genealogical Continuities (Vamśa-prasaṅga
Devanagari script
बृहदश्वं महाराजं शूरमुत्तमधार्मिकम् / प्रयास्यन्तमुतङ्कस्तु ब्रह्मर्षिः प्रत्यवारयत्
Transliteration
bṛhadaśvaṃ mahārājaṃ śūramuttamadhārmikam / prayāsyantamutaṅkastu brahmarṣiḥ pratyavārayat
Translation
Als der große König Bṛhadaśva, ein Held und vorzüglich im Dharma, aufbrechen wollte, hielt ihn der Brahmarishi Uttaṅka zurück.
Word by Word
बृहदश्वम्Bṛhadaśva
बृहदश्वम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootबृहदश्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
महाराजम्great king
महाराजम्:
Apposition (समाधिकरण)
TypeNoun
Rootमहा + राजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; title in apposition
शूरम्heroic
शूरम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशूर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
उत्तमधार्मिकम्supremely righteous
उत्तमधार्मिकम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउत्तम + धार्मिक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
प्रयास्यन्तम्about to depart
प्रयास्यन्तम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र-√या (धातु) + प्रयास्यत् (कृदन्त)
Formशतृ-प्रत्यय (present active participle, future-intent sense here), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘about to depart’
उतङ्कःUtaṅka
उतङ्कः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootउतङ्क (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तुbut/then
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), contrast/continuation
ब्रह्मर्षिःBrahmarṣi (great sage)
ब्रह्मर्षिः:
Apposition (समाधिकरण)
TypeNoun
Rootब्रह्म + ऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘sage of Brahman/holy seer’
प्रत्यवारयत्restrained/warded off
प्रत्यवारयत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रति-अव-√वृ (धातु)
Formलङ् (Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; causative/denominative sense ‘held back’