Brahma Purana — The Naimittika and Prākṛta Dissolutions: Cosmic Absorption into Viṣṇu, Shloka 1
Devanagari script
व्यास उवाच सप्तर्षिस्थानम् आक्रम्य स्थिते ऽम्भसि द्विजोत्तमाः एकार्णवं भवत्य् एतत् त्रैलोक्यम् अखिलं ततः //
Translation
Der Vers (233.1) wird rezitiert, um an Dharma und Rechtschaffenheit zu erinnern.
Word by Word
व्यासःVyāsa
व्यासः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootव्यास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
सप्त-ऋषि-स्थानम्the abode of the seven sages
सप्त-ऋषि-स्थानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसप्त (संख्या-प्रातिपदिक) + ऋषि (प्रातिपदिक) + स्थान (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी/सम्बन्ध: ‘सप्तानां ऋषीणां स्थानम्’); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
आक्रम्यhaving reached/stepped onto
आक्रम्य:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-क्रम् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive), पूर्वकालिक क्रिया
स्थितेwhen (it is) standing/remaining
स्थिते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootस्था (धातु)
Formकृदन्त ‘स्थित’ (PPP), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; अम्भसि इति विशेषणम्
अम्भसिin the waters
अम्भसि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअम्भस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
द्विजोत्तमाःO best of the twice-born
द्विजोत्तमाः:
Sambodhana/Addressed (सम्बोधनार्थे प्रथमा)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष/कर्मधारय-समास (‘श्रेष्ठा द्विजाः’); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
एक-आर्णवम्a single ocean (one expanse of water)
एक-आर्णवम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (संख्या-प्रातिपदिक) + आर्णव (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (एतत्/त्रैलोक्यम्) इति विशेषणम्
भवतिbecomes
भवति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलट्-लकार, परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
एतत्this
एतत्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
त्रै-लोक्यम्the three worlds
त्रै-लोक्यम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (‘त्रयाणां लोकानां समाहारः’); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अखिलम्entire
अखिलम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअखिल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; त्रैलोक्यम् इति विशेषणम्
ततःthen/thereupon
ततः:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; हेतौ/अनन्तरार्थे क्रियाविशेषण (thereupon/thereafter)
Speaker
Vyāsa speaking to ‘dvijottamāḥ’ (excellent brāhmaṇas/sages)