Home›Srimad Bhagavatam›Panchama Skandha›Adhyaya 25›Shloka 7
←Previous Verse
Next Verse→

Srimad Bhagavatam — Panchama Skandha, Shloka 7

The Glories of Lord Ananta (Śeṣa/Saṅkarṣaṇa) and the Cosmic Foundation Beneath Pātāla

Devanagari script

ध्यायमान: सुरासुरोरगसिद्धगन्धर्वविद्याधरमुनिगणैरनवरतमदमुदितविकृतविह्वललोचन: सुललितमुखरिकामृतेनाप्यायमान: स्वपार्षदविबुधयूथपतीनपरिम्‍लानरागनवतुलसिकामोदमध्वासवेन माद्यन्मधुकरव्रातमधुरगीतश्रियं वैजयन्तीं स्वां वनमालां नीलवासा एककुण्डलो हलककुदि कृतसुभगसुन्दरभुजो भगवान्महेन्द्रो वारणेन्द्र इव काञ्चनीं कक्षामुदारलीलो बिभर्ति ॥ ७ ॥

Transliteration

dhyāyamānaḥ surāsuroraga-siddha-gandharva-vidyādhara-muni-gaṇair anavarata-mada-mudita-vikṛta-vihvala-locanaḥ sulalita-mukharikāmṛtenāpyāyamānaḥ sva-pārṣada-vibudha-yūtha-patīn aparimlāna-rāga-nava-tulasikāmoda-madhv-āsavena mādyan madhukara-vrāta-madhura-gīta-śriyaṁ vaijayantīṁ svāṁ vanamālāṁ nīla-vāsā eka-kuṇḍalo hala-kakudi kṛta-subhaga-sundara-bhujo bhagavān mahendro vāraṇendra iva kāñcanīṁ kakṣām udāra-līlo bibharti.

Translation

Śukadeva Gosvāmī fuhr fort: Halbgötter, Dämonen, Uragas, Siddhas, Gandharvas, Vidyādharas und viele erhabene Weise bringen dem Herrn unablässig Gebete dar. In göttlicher Trunkenheit wirkt der Herr wie benommen, und Seine Augen, gleich voll erblühten Blumen, schweifen hin und her. Durch die süßen Schwingungen, die aus Seinem Mund hervorgehen, erfreut Er Seine persönlichen Gefährten und die Anführer der Halbgötter. In bläuliche Gewänder gekleidet und nur mit einem Ohrring geschmückt, trägt Er den Pflug auf Seinem Rücken mit Seinen zwei schönen, wohlgeformten Armen. Weiß strahlend wie der himmlische König Indra, trägt Er einen goldenen Gürtel um die Taille und um den Hals die Vaijayantī-Girlande aus stets frischen Tulasī-Blüten. Bienen, berauscht vom honiggleichen Duft der Tulasī, summen lieblich um die Girlande und machen sie noch anmutiger. So genießt der Herr Seine großmütigen Spiele.

Synonyms
ध्यायमानःmeditating
ध्यायमानः:
Visheshana (विशेषण of subject)
TypeAdjective
Rootध्यै (धातु) → ध्यायमान (कृदन्त, शतृ/वर्तमानकाले कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; वर्तमानकृदन्त (present participle), आत्मनेपद-भाव
सुर-असुर-उरग-सिद्ध-गन्धर्व-विद्याधर-मुनि-गणैःby hosts of gods, demons, serpents, siddhas, gandharvas, vidyādharas, and sages
सुर-असुर-उरग-सिद्ध-गन्धर्व-विद्याधर-मुनि-गणैः:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootसुर + असुर + उरग + सिद्ध + गन्धर्व + विद्याधर + मुनि + गण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; समाहार/इतरेतर-द्वन्द्वसमास (classes of beings)
अनवरत-मद-मुदित-विकृत-विह्वल-लोचनःwhose eyes are constantly intoxicated, delighted, altered, and unsteady
अनवरत-मद-मुदित-विकृत-विह्वल-लोचनः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअनवरत + मद + मुदित + विकृत + विह्वल + लोचन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुव्रीहि: ‘अनवरत-मदेन मुदितं विकृतं विह्वलं लोचनं यस्य’
सुललित-मुखरिका-अमृतेनwith the nectar of exquisitely sweet-sounding (speech/song)
सुललित-मुखरिका-अमृतेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootसुललित + मुखरिका + अमृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; तत्पुरुष: ‘सुललिता मुखरिका (मधुरध्वनिः) यस्य तत् अमृतम्’
अप्यायमानःbeing nourished/filled
अप्यायमानः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootआ-√प्या (धातु) → अप्यायमान (कृदन्त, शतृ)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; वर्तमानकृदन्त (present participle)
स्व-पार्षद-विबुध-यूथ-पतीन्his own attendants and the leaders of the gods’ troops
स्व-पार्षद-विबुध-यूथ-पतीन्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootस्व (प्रातिपदिक) + पार्षद (प्रातिपदिक) + विबुध (प्रातिपदिक) + यूथपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; तत्पुरुष: ‘स्वस्य पार्षदाः (सहचराः) ये च विबुधानां यूथपतयः’
अपरिम्लान-राग-नव-तुलसिका-आमोद-मधु-आसवेनwith the honeyed liquor of fragrance from fresh tulasī and unfading color
अपरिम्लान-राग-नव-तुलसिका-आमोद-मधु-आसवेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootअपरिम्लान + राग + नव + तुलसिका + आमोद + मधु + आसव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; तत्पुरुष: ‘अपरिम्लानः रागः यस्मिन्; नवतुलसिकायाः आमोदः; मध्वासवः’ (honey-wine-like fragrance)
माद्यन्becoming intoxicated
माद्यन्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमद् (धातु) → माद्यत् (कृदन्त, शतृ)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; वर्तमानकृदन्त
मधुकर-व्रात-मधुर-गीत-श्रियम्the splendor of sweet songs of swarms of bees
मधुकर-व्रात-मधुर-गीत-श्रियम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमधुकर + व्रात + मधुर + गीत + श्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; तत्पुरुष: ‘मधुकरव्रातस्य मधुरगीतस्य श्रीः’
वैजयन्तीम्the Vaijayantī garland
वैजयन्तीम्:
Karma (कर्म; apposition to vanamālā)
TypeNoun
Rootवैजयन्ती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
स्वाम्his own
स्वाम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; सर्वनाम-विशेषण
वनमालाम्forest-garland
वनमालाम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootवनमाला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
नील-वासाwearing blue garments
नील-वासा:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनील (प्रातिपदिक) + वासस्/वासा (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुव्रीहि: ‘नीलानि वासांसि यस्य’
एक-कुण्डलःhaving a single earring
एक-कुण्डलः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक) + कुण्डल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; द्विगु/बहुव्रीहि-भाव: ‘एकं कुण्डलं यस्य’
हल-ककुदिon the plough-like hump/crest
हल-ककुदि:
Adhikarana (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootहल (प्रातिपदिक) + ककुद् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; तत्पुरुष: ‘हलस्य ककुदि’ (on the plough-like hump/crest)
कृत-सुभग-सुन्दर-भुजःwhose arms are made/formed as charming and beautiful
कृत-सुभग-सुन्दर-भुजः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकृ (धातु) → कृत (कृदन्त, क्त) + सुभग + सुन्दर + भुज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुव्रीहि: ‘कृतौ (निर्मितौ/प्रकटितौ) सुभगौ सुन्दरौ भुजौ यस्य’
भगवान्the Blessed Lord
भगवान्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
महेन्द्रःMahendra
महेन्द्रः:
Karta (कर्ता; apposition)
TypeNoun
Rootमहेन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
वारणेन्द्रःking of elephants
वारणेन्द्रः:
Upamana (उपमान/Standard of comparison)
TypeNoun
Rootवारणेन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुष: ‘वारणानाम् इन्द्रः’
इवlike
इव:
Upama (उपमा/Comparison marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-निपात (particle of comparison)
काञ्चनीम्golden
काञ्चनीम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकाञ्चनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण
कक्षाम्girdle/band
कक्षाम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootकक्षा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
उदार-लीलःof magnificent play
उदार-लीलः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउदार (प्रातिपदिक) + लीला (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुव्रीहि: ‘उदारा लीला यस्य’
बिभर्तिwears/bears
बिभर्ति:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootभृ (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
Characters & Entities
B
Bhagavān (Śrī Ananta/Ananta-Śeṣa as glorified in this chapter)
S
Surāḥ (devas)
A
Asurāḥ
U
Uraga (Nāgas)
S
Siddhas
G
Gandharvas
V
Vidyādharas
M
Munis
M
Mahendra (as a comparison)
V
Vāraṇendra (king of elephants, as a comparison)

FAQs

This verse depicts countless exalted beings continually meditating on the Lord, becoming overwhelmed with bliss—indicating that remembrance and contemplation of Ananta’s divine form naturally awakens ecstatic devotion and steadies the mind in transcendence.

Śukadeva highlights sensory-rich, sacred imagery—Vaijayantī garland and fresh tulasī—showing that the Lord’s beauty is not material but spiritually intoxicating, drawing even nature (bees) into sweet, harmonious glorification.

Practice daily dhyāna and kīrtana by focusing on the Lord’s form and names; keep tulasī with reverence if possible; and cultivate steady remembrance—replacing restless attention with devotional contemplation that brings calm and inner joy.

←Previous Verse
Next Verse→