Srimad Bhagavatam — Dvadasha Skandha, Shloka 20
Brahmā’s Day, the Four Pralayas, and the Supreme Shelter Beyond Cause–Effect
न यत्र वाचो न मनो न सत्त्वं तमो रजो वा महदादयोऽमी । न प्राणबुद्धीन्द्रियदेवता वा न सन्निवेश: खलु लोककल्प: ॥ २० ॥ न स्वप्नजाग्रन्न च तत् सुषुप्तं न खं जलं भूरनिलोऽग्निरर्क: । संसुप्तवच्छून्यवदप्रतर्क्यं तन्मूलभूतं पदमामनन्ति ॥ २१ ॥
na yatra vāco na mano na sattvaṁ tamo rajo vā mahad-ādayo ’mī na prāṇa-buddhīndriya-devatā vā na sanniveśaḥ khalu loka-kalpaḥ
Im unmanifesten Zustand der materiellen Natur, pradhāna genannt, gibt es keinen Ausdruck der Worte, keinen Geist und keine Erscheinung der feinen Elemente beginnend mit dem mahat; auch sind die drei guṇas — Güte, Leidenschaft und Unwissenheit — nicht vorhanden. Dort gibt es weder prāṇa noch buddhi, weder Sinne noch Halbgötter; keine feste Anordnung der Weltsysteme. Auch die Bewusstseinszustände Traum, Wachen und Tiefschlaf fehlen; es gibt weder Äther noch Wasser, Erde, Luft, Feuer oder Sonne. Dieser Zustand gleicht vollkommenem Schlaf oder Leere und ist unbeschreiblich; doch lehren die Weisen, dass pradhāna als Ursubstanz die Grundlage der materiellen Schöpfung ist.
FAQs
This verse states that the Supreme reality is beyond sattva, rajas, and tamas, and even beyond the subtle and gross categories of material creation—mind, speech, senses, and cosmic elements.
To show Parīkṣit Mahārāja that the ultimate goal is transcendental—distinct from the temporary cosmic manifestation—and thus worthy of exclusive remembrance and devotion at life’s end.
It encourages detachment from purely material identities and anxieties, and motivates steady sādhana—hearing, chanting, and remembering the Lord—aimed at the transcendental goal beyond the mind’s fluctuations.