Previous Verse
Next Verse

Shloka 10

Pradyumna’s Abduction, Mahā-māyā, and the Slaying of Śambara

सा तं पतिं पद्मदलायतेक्षणं प्रलम्बबाहुं नरलोकसुन्दरम् । सव्रीडहासोत्तभितभ्रुवेक्षती प्रीत्योपतस्थे रतिरङ्ग सौरतै: ॥ १० ॥

sā tam patiṁ padma-dalāyatekṣaṇaṁ pralamba-bāhuṁ nara-loka-sundaram sa-vrīḍa-hāsottabhita-bhruvekṣatī prītyopatasthe ratir aṅga saurataiḥ

Mein lieber König, mit einem schüchternen Lächeln und hochgezogenen Augenbrauen zeigte Māyāvatī verschiedene Gesten ehelicher Zuneigung, als sie sich liebevoll ihrem Ehemann näherte, dessen Augen breit wie die Blütenblätter eines Lotus waren, dessen Arme sehr lang waren und der der schönste aller Männer war.

साshe
सा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
पतिम्husband
पतिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तम् इति विशेष्य (apposition)
पद्मदलायतेक्षणम्whose eyes are long like lotus-petals
पद्मदलायतेक्षणम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपद्म-दल-आयत-ईक्षण (प्रातिपदिक: पद्म + दल + आयत + ईक्षण)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः—‘यस्य ईक्षणे पद्मदलवत् आयते’ इति; विशेषण पतिम्
प्रलम्बबाहुम्long-armed
प्रलम्बबाहुम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रलम्ब-बाहु (प्रातिपदिक: प्रलम्ब + बाहु)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः—‘यस्य बाहू प्रलम्बौ’ इति; विशेषण पतिम्
नरलोकसुन्दरम्beautiful in the world of men
नरलोकसुन्दरम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनर-लोक-सुन्दर (प्रातिपदिक: नर + लोक + सुन्दर)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘नरलोके सुन्दरः’ इति (सप्तमी-तत्पुरुष); विशेषण पतिम्
सव्रीडहासोत्तभितभ्रुवेक्षतीlooking with brows raised by a shy smile
सव्रीडहासोत्तभितभ्रुवेक्षती:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootस- व्रीडा-हास-उत्तभित-भ्रु-ईक्षत् (प्रातिपदिक/कृदन्त-समूह)
Formवर्तमान-कृदन्त (present active participle/शतृ) ‘ईक्षती’—स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; पूर्वपद-समासः बहुव्रीहिः—‘व्रीडाहासेन उत्तभिते भ्रू यस्याः’ इति; क्रियाविशेषणभावेन (as descriptive participle of subject)
प्रीत्याwith love
प्रीत्या:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootप्रीति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; भाव-करण (instrumental of manner)
उपतस्थेshe attended/approached
उपतस्थे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootउप-स्था (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect/लिट्), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
रतिःRati
रतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अङ्गO dear
अङ्ग:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeIndeclinable
Rootअङ्ग (अव्यय)
Formसम्बोधनार्थक-निपात (vocative particle/interjection)
सौरतैःwith amorous acts/embraces
सौरतैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootसौरत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (collective), तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; साधन/प्रकार (means/manner)

Māyāvatī exhibited her conjugal attraction for Pradyumna even before revealing their true identities. Naturally this caused some confusion at first, as described in the following verse.

R
Rati
P
Pradyumna

FAQs

Rati is Kāma-deva’s consort; in this chapter she recognizes Pradyumna as her eternal husband (Kāma reborn) and, after his victory, approaches him with modest affection in lawful conjugal love.

The verse portrays refined, affectionate marital intimacy—showing that love and beauty, when aligned with dharma and purity of heart, can be expressed as a sacred bond rather than mere sensuality.

Cultivate affection, respect, and modesty within committed relationships, seeing love as service and responsibility rather than exploitation—thus elevating household life with virtue and devotion.