Previous Verse
Next Verse

Shloka 42

Raivata and Cākṣuṣa Manvantaras; Brahmā’s Prayers at Śvetadvīpa

Prelude to Samudra-manthana

लोभोऽधरात् प्रीतिरुपर्यभूद् द्युति- र्नस्त: पशव्य: स्पर्शेन काम: । भ्रुवोर्यम: पक्ष्मभवस्तु काल: प्रसीदतां न: स महाविभूति: ॥ ४२ ॥

lobho ’dharāt prītir upary abhūd dyutir nastaḥ paśavyaḥ sparśena kāmaḥ bhruvor yamaḥ pakṣma-bhavas tu kālaḥ prasīdatāṁ naḥ sa mahā-vibhūtiḥ

Aus Seiner Unterlippe entstand Gier, aus Seiner Oberlippe Zuneigung; aus Seiner Nase der Glanz des Leibes; und aus Seinem Tastsinn die tierische Begierde. Aus Seinen Augenbrauen entstand Yamarāja, und aus Seinen Wimpern die anfanglose Zeit. Möge jener Herr von höchster Macht uns gnädig sein.

lobhaḥgreed
lobhaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootlobha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
adharātfrom the lower lip
adharāt:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootadhara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन
prītiḥaffection/pleasure
prītiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootprīti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
upariabove
upari:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootupari (अव्यय)
Formअव्यय; अव्ययीभावार्थक क्रियाविशेषण (adverb)
abhūtbecame/was
abhūt:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√bhū (धातु)
Formलङ्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
dyutiḥsplendor
dyutiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdyuti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
naḥour
naḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootasmad (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम
taḥfrom there/from that
taḥ:
Apādāna (अपादान)
TypeIndeclinable
Roottad (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; तसिल्-प्रत्ययान्त (ablatival adverb)
paśavyaḥanimal-related/bestial
paśavyaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpaśavya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifier)
sparśenaby touch
sparśena:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootsparśa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
kāmaḥdesire
kāmaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkāma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
bhruvoḥof the two eyebrows
bhruvoḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootbhru (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, द्विवचन
yamaḥYama
yamaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
pakṣma-bhavaḥborn from the eyelashes
pakṣma-bhavaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpakṣman + bhava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (pakṣmaṇaḥ bhavaḥ)
tubut/indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
kālaḥTime
kālaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkāla (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
prasīdatāmmay (he) be pleased
prasīdatām:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra√sad (धातु)
Formलोट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
naḥupon us / for us
naḥ:
Sampradāna (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootasmad (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
mahā-vibhūtiḥthe great glory/power
mahā-vibhūtiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmahā + vibhūti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
Y
Yama
K
Kāla (Time)

FAQs

This verse states that Kāla (Time) is also an emanation from the Supreme Lord—symbolically described as arising from His eyelashes—showing that time is under His control, not independent.

In their prayer, the devas acknowledge the Lord as the ultimate source of all energies and functions in the cosmos—even the impulses within living beings—while still implying that these should be governed by dharma and devotion.

Recognize that powerful forces like desire, fear of time, and moral accountability are not random; they point to a higher order. Cultivate devotion and responsibility, and pray for divine guidance to channel impulses toward dharma.