Adhyaya 118
Bhāratavarṣa (भारतवर्षम्) — Definition, Divisions, Mountains, Peoples, and Rivers
Herr Agni umgrenzt Bhāratavarṣa als das Land zwischen dem südlichen Ozean und dem Himālaya, nennt seine überlieferte Ausdehnung in Yojanas und stellt es als karmabhūmi dar, wo menschliches Handeln sowohl svarga (himmlischen Aufstieg) als auch apavarga (Befreiung) bewirken kann. Danach folgt eine Aufzählung im Stil des Bhuvanakośa: die großen Gebirgszüge werden als kulaparvata benannt und bilden das geomythische Rückgrat des Subkontinents. Agni zählt ferner dvīpas/ Inseln und die sie umschließenden Meere auf und führt eine neunfache Gliederung Bhāratas ein, um regionale Identität zu ordnen. Völker wie Kirātas und Yavanas sowie die nach varṇa geordnete Gesellschaft, beginnend mit den Brāhmaṇas, werden in dieses Schema eingeordnet. Abschließend werden Flusssysteme nach ihren Gebirgsquellen genannt—Vindhya, Sahya, Malaya, Mahendra, Śuktimat und Himālaya—und so die heilige Hydrologie mit der Topographie verknüpft: Die Landschaft wird zu Koordinaten des Dharma, und die Flüsse zu lebendigen Kanälen rituellen Verdienstes und tīrtha-orientierter Praxis.
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे श्राद्धकल्पो नाम सप्तदशाधिकशततमो ऽध्यायः अथाष्टादशाधिकशततमो ऽध्यायः भारतवर्षं अग्निर् उवाच उत्तरं यत् समुद्रस्य हिमाद्रेश् चैव दक्षिणं वर्षं तद् भारतं नाम नवसाहस्रविस्तृतं
So heißt im Agni-Mahāpurāṇa das hundertundsiebzehnte Kapitel „Das Śrāddha-Ritual“. Nun beginnt das hundertachtzehnte Kapitel „Bhāratavarṣa“. Agni sprach: „Das Gebiet, das nördlich des Ozeans und südlich des Himālaya liegt, wird Bhārata genannt; es erstreckt sich über neuntausend (Yojanas).“
Verse 2
कर्मभूमिरियं स्वर्गमपवर्गं च गच्छतां यस्तु लभेच्छ्राद्धकृतं फलमिति ख , छ , ज च वाराणसी इति ख , ङ , छ , ज च महेन्द्रो मलयः सह्यः शुक्तिमान् हेमपर्वतः
Dieses Land ist die karmabhūmi, das Feld des Handelns für jene, die zum Himmel und auch zur Befreiung (mokṣa) gelangen; und hier kann man die Frucht erlangen, die durch die Vollziehung des śrāddha hervorgebracht wird — so liest man in manchen Rezensionen. (Dieser heilige Ort) heißt Vārāṇasī — so liest man in manchen Rezensionen. Ferner werden die Gebirgszüge genannt: Mahendra, Malaya, Sahya, Śuktimān und Hemaparvata.
Verse 3
विन्ध्यश् च पारिपात्रश् च सप्तात्र कुलपर्वताः इन्द्रद्वीपः कसेरुश् च ताम्रवर्णो गभस्तिमान्
Vindhya und Pāripātra — diese gehören zu den sieben wichtigsten kulaparvatas, den „Sippenbergen“; ebenso werden Indradvīpa, Kaseru, Tāmravarṇa und Gabhastimān genannt.
Verse 4
नागद्वीपस् तथा सौम्यो गान्धर्वस्त्वथ वारुणः अयं तु नवमस्तेषु द्वीपः सागरसंवृतः
Nāgadvīpa, ebenso Saumya, Gāndharva und dann Vāruṇa — dieser ist der neunte dvīpa unter jenen Inseln, und der dvīpa ist vom Ozean umschlossen.
Verse 5
योजनानां सहस्राणि द्वीपोयं दक्षिणोत्तरात् नव भेदा भारतस्य मध्यभेदे ऽथ पूर्वतः
Dieser Kontinent erstreckt sich über Tausende von Yojanas von Süden nach Norden. Bhārata (Indien) hat neun Einteilungen — beginnend mit der mittleren Einteilung und danach den östlichen.
Verse 6
किराता यवनाश्चापि ब्राह्मणाद्याश् च मध्यतः वेदस्मृतिमुखा नद्यः पारिपात्रोद्भवास् तथा
Dort wohnen auch die Kirātas und die Yavanas; und in der mittleren Region befinden sich ebenso Brahmanen und andere. Es gibt die Flüsse namens Veda und Smṛti, und ebenso die Flüsse, die aus dem Gebirgszug Pāripātra entspringen.
Verse 7
विन्ध्याच्च नर्मदाद्याः स्युः सह्यात्तापी पयोष्णिका गोदावरीभीमरथीकृष्णवेणादिकास् तथा
Aus dem Vindhya-Gebirge entspringen die Flüsse, beginnend mit der Narmadā; und aus dem Sahya (Westghats) entspringen Tāpī, Payoṣṇikā, ebenso Godāvarī, Bhīmarathī sowie Kṛṣṇā, Veṇā und andere.
Verse 8
मलयात् कृतमालाद्यास्त्रिसामाद्या महेन्द्रजाः कुमाराद्याः शुक्तिमतो हिमाद्रेश् चन्द्रभागका
Aus dem Malaya-Berg entspringen die Flüsse, beginnend mit der Kṛtamālā; aus (der Gegend) Trisāmā entspringen die Flüsse, beginnend mit Trisāmā; aus dem Mahendra entspringen die Flüsse, beginnend mit Mahendrajā; aus dem Kumāra entspringen die Flüsse, beginnend mit Kumārā; aus dem Śuktimat entspringen die Flüsse, beginnend mit Śuktimat; und aus dem Himālaya entspringt der Fluss Candrabhāgā.
Verse 9
पश्चिमे कुरुपाञ्चालमध्यदेशादयःस्थिताः
In der westlichen Region sind die Länder Kuru, Pāñcāla, Madhyadeśa und andere gelegen.
Frequently Asked Questions
It defines Bhāratavarṣa as the region north of the ocean and south of the Himālaya, with a stated extent of nine thousand yojanas.
Because it is presented as the primary field where human action (karma) can yield both svarga (heavenly results) and apavarga (liberation), integrating worldly duty with spiritual attainment.
It emphasizes named mountain systems (kulaparvatas), a ninefold regional division of Bhārata, and river networks explicitly linked to their mountain sources, supporting tīrtha-oriented and dharmic readings of landscape.