Previous Verse
Next Verse

Shloka 49

अर्जुनस्य अन्त्येष्टि, द्वारकाप्लावनम्, कलिप्रवेशः, कालोपदेशः

यस्यानुभावाद् भीष्माद्यैर् मय्य् अग्नौ शलभायितम् विना तेनाद्य कृष्णेन गोपालैर् अस्मि निर्जितः

yasyānubhāvād bhīṣmādyair mayy agnau śalabhāyitam vinā tenādya kṛṣṇena gopālair asmi nirjitaḥ

যাঁর মহিমায় ভীষ্ম প্রমুখ আমার—অগ্নির মধ্যে—পতঙ্গের মতো ভস্ম হয়েছিল, আজ সেই কৃষ্ণকে ছাড়া আমি সামান্য গোপাল বালকদের কাছে পরাজিত হলাম।

यस्यof whom/whose
यस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्
अनुभावात्from (his) might/effect
अनुभावात्:
Apadana (Cause/source/अपादान)
TypeNoun
Rootअनुभाव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः (5th/Ablative), एकवचनम्
भीष्माद्यैःby Bhishma and others
भीष्माद्यैः:
Karana (Agent/instrument in passive/करण)
TypeNoun
Rootभीष्म (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (3rd/Instrumental), बहुवचनम्; ‘भीष्म-आदि’समूहः
मयिin me/on me
मयि:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसप्तमी-विभक्तिः (7th/Locative), एकवचनम्
अग्नौin fire
अग्नौ:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्
शलभायितम्made like a moth (consumed)
शलभायितम्:
Karma (Result/predicate object/कर्म)
TypeVerb
Rootशलभ (प्रातिपदिक) + √अय्/इ (धातु; नामधातु-प्रयोग)
Formक्त-प्रत्ययान्त (Past Passive Participle), नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘शलभवत् कृतम्’ (made like a moth)
विनाwithout
विना:
Modifier (Exclusion/अपवर्जन)
TypeIndeclinable
Rootविना (अव्यय)
Formअपवर्जनार्थ-अव्ययम् (preposition ‘without’), तृतीया-सहयोगे/पञ्चमी-सहयोगे प्रयोगः
तेनby/with him
तेन:
Sahakari (Accompaniment/सहकारी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (3rd/Instrumental), एकवचनम्
अद्यtoday/now
अद्य:
Modifier (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्ययम् (adverb of time)
कृष्णेनwith Krishna
कृष्णेन:
Sahakari (Accompaniment/सहकारी)
TypeNoun
Rootकृष्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्
गोपालैःby the cowherds
गोपालैः:
Karana (Agent/instrument in passive/करण)
TypeNoun
Rootगोपाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्
अस्मिI am
अस्मि:
Kriya (Copula/अस्ति-क्रिया)
TypeVerb
Root√अस् (धातु)
Formलट्-लकारः (Present), परस्मैपदम्, उत्तम-पुरुषः (1st person), एकवचनम्
निर्जितःdefeated, overcome
निर्जितः:
Kriya (Predicate/क्रिया-विशेषण)
TypeVerb
Root√जि (धातु) + निर्- उपसर्ग
Formक्त-प्रत्ययान्त (Past Passive Participle), पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

Agni (the Fire-god), speaking in astonishment at Krishna’s supremacy

A
Agni
K
Krishna
G
Gopalas (cowherd boys)
B
Bhishma

FAQs

It highlights that cosmic deities function under the Supreme Lord’s sanction; without Krishna’s presence or will, even Agni’s innate power is checked.

By contrasting Agni’s ability to consume mighty heroes like Bhishma with his present inability against simple cowherds—showing the decisive factor is Krishna’s divine power, not worldly status.

Krishna is implied as the Supreme Reality who governs all powers; the verse frames all strength—divine or human—as dependent on him, aligning with Vaishnava doctrines of ultimate sovereignty.