Previous Verse
Next Verse

Shloka 50

भविष्य-मन्वन्तराः (अष्टम-चतुर्दश) तथा कल्प-युग-व्यवस्था

चतुर्दशभिर् एतैस् तु गतैर् मन्वन्तरैर् द्विज सहस्रयुगपर्यन्तः कल्पो निःशेष उच्यते

caturdaśabhir etais tu gatair manvantarair dvija sahasrayugaparyantaḥ kalpo niḥśeṣa ucyate

হে দ্বিজ! এই চৌদ্দ মন্বন্তর অতিক্রান্ত হলে, সহস্র যুগচক্রের পূর্ণ পরিমাপ পর্যন্ত কল্পকে নিঃশেষে সম্পূর্ণ বলা হয়।

चतुर्दशभिःby fourteen
चतुर्दशभिः:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootचतुर्दश (प्रातिपदिक; चतुर् + दश)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन; विशेषणम्
एतैःby these
एतैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन; विशेषणम्
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle); विरोध/अन्वयार्थक
गतैःhaving passed/elapsed
गतैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootगम् (धातु) + गत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन; विशेषणम्
मन्वन्तरैःby (the) manvantaras
मन्वन्तरैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootमन्वन्तर (प्रातिपदिक; मनु + अन्तर)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन
द्विजO twice-born (brahmin)
द्विज:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन
सहस्रयुगपर्यन्तःending with a thousand yugas
सहस्रयुगपर्यन्तः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसहस्र + युग + पर्यन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषणम् (कल्पस्य)
कल्पःthe kalpa (aeon)
कल्पः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकल्प (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
निःशेषःentire/complete
निःशेषः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिःशेष (प्रातिपदिक; निः + शेष)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषणम् (कल्पस्य)
उच्यतेis said/called
उच्यते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि प्रयोग (passive)

Sage Parāśara (speaking to Maitreya)

M
Manvantaras
Y
Yuga cycles
D
Dvija (Maitreya)

FAQs

This verse states that a complete Kalpa is understood through the passage of fourteen Manvantaras, presenting cosmic time as a structured, repeating order rather than a random flow.

Parāśara defines the Kalpa as extending to a thousand Yuga-cycles and being complete when the fourteen Manvantara epochs have run their course.

By framing time as a lawful cosmic cycle, the Purana implies a sustaining supreme order—classically attributed to Vishnu as the sovereign ground of creation, preservation, and periodic renewal.