Previous Verse
Next Verse

Shloka 22

भारतवर्षमहात्म्यम् — कर्मभूमित्वम्, नवभेदाः, कुलपर्वताः-नद्यः-जनपदाः, युगचक्रविशेषः, यज्ञपुरुषविष्णुपूजा

अत्रापि भारतं श्रेष्ठं जम्बूद्वीपे महामुने यतो हि कर्मभूर् एषा ह्य् अतो ऽन्या भोगभूमयः

atrāpi bhārataṃ śreṣṭhaṃ jambūdvīpe mahāmune yato hi karmabhūr eṣā hy ato 'nyā bhogabhūmayaḥ

হে মহামুনি, জম্বূদ্বীপের মধ্যেও ভারতকে শ্রেষ্ঠ বলা হয়; কারণ এটাই কর্মভূমি, আর অন্য দেশসমূহ ভোগভূমি।

अत्रhere
अत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण
अपिalso
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/समुच्चयार्थक (also/even)
भारतंBhārata
भारतं:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभारत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
श्रेष्ठम्the best
श्रेष्ठम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootश्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; गुणवाचक विशेषण
जम्बूद्वीपेin Jambūdvīpa
जम्बूद्वीपे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootजम्बूद्वीप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन
महामुनेO great sage
महामुने:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहामुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; कर्मधारय: महा + मुनि
यतःbecause
यतः:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeIndeclinable
Rootयतस् (अव्यय/सम्बन्ध)
Formअव्यय; हेत्वर्थक (since/because)
हिindeed
हि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic particle)
कर्मभूःthe land of action (karma)
कर्मभूः:
Karta (Predicate nominative/कर्ता-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकर्म + भू (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: कर्मणः भूः (भूमिः)
एषाthis
एषा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; सर्वनाम
हिindeed
हि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
अतःtherefore
अतः:
Hetu/Phala (Reason-result marker/हेतु-फल)
TypeIndeclinable
Rootअतः (अव्यय)
Formअव्यय; तस्मात्-अर्थे (therefore/from this)
अन्याःother
अन्याः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; विशेषण
भोगभूमयःlands of enjoyment
भोगभूमयः:
Karta (Predicate nominative/कर्ता-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootभोग + भूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: भोगस्य भूमयः

Sage Parāśara (in instruction to Maitreya)

B
Bhārata-varṣa
J
Jambūdvīpa

FAQs

This verse frames Bhārata as the unique realm where deliberate action, dharma, and spiritual striving can be undertaken to shape destiny and liberation—unlike other regions described as primarily for enjoyment of results.

Parāśara teaches Maitreya that Bhārata is the arena for performing karma (duty, austerity, worship), whereas other lands are characterized as places where beings mainly experience pleasures as the fruit of prior deeds.

By valuing karmabhūmi, the text implicitly centers Vishnu as the Supreme goal reached through rightly ordered action and devotion—karma in Bhārata becomes meaningful as a path oriented toward Vishnu and liberation.