HomeVamana PuranaAdh. 2Shloka 5
Previous Verse
Next Verse

Vamana Purana — Daksha's Sacrifice & Kapalin Rudra, Shloka 5

Daksha’s Sacrifice and the Origin of Kapalin Rudra (Pulastya–Narada Dialogue)

सरस्सु पद्म गगने च तारका जलाशयेष्वेव तथा पयांसि सतां च चित्तं हि दिशां मुखैः समं वैमल्यमायान्ति शशङ्ककान्तयः // वम्प्_2.4 ए तादृशे हरः काले मघपृष्ठाधिवासिनीम् सतीमादाय शैलेन्द्रं मन्दरं समुपाययौ

sarassu padma gagane ca tārakā jalāśayeṣveva tathā payāṃsi satāṃ ca cittaṃ hi diśāṃ mukhaiḥ samaṃ vaimalyamāyānti śaśaṅkakāntayaḥ // VamP_2.4 e tādṛśe haraḥ kāle maghapṛṣṭhādhivāsinīm satīmādāya śailendraṃ mandaraṃ samupāyayau

সরোবরগুলিতে পদ্ম উজ্জ্বল হয়, আকাশে তারারা দীপ্ত হয়, জলাশয়ে জলও নির্মল দেখায়। তেমনি চন্দ্রকান্তি সকল দিকেই সমভাবে সজ্জনদের চিত্তে বিশুদ্ধতা আনে। এমন সময়ে হর, মঘার পৃষ্ঠে নিবাসিনী সতীকে সঙ্গে নিয়ে পর্বতরাজ মন্দরগিরিতে গমন করলেন।

saratsuin lakes
saratsu:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootsaras (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन
padmānilotuses
padmāni:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpadma (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
gaganein the sky
gagane:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootgagana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
caand
ca:
Sambandha/Avyaya (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
tārakāḥstars
tārakāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottārakā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
jalāśayeṣuin reservoirs of water
jalāśayeṣu:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootjala-āśaya (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/उपपद-तत्पुरुष (जलस्य आशयः); पुंलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन
evaindeed / just
eva:
Sambandha/Avyaya (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअवधारण-निपात (emphatic particle)
tathālikewise
tathā:
Sambandha/Avyaya (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
payāṃsiwaters
payāṃsi:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpayas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
satāmof the good (people)
satām:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootsat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
caand
ca:
Sambandha/Avyaya (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
cittammind
cittam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootcitta (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
hiindeed
hi:
Sambandha/Avyaya (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formनिपात (particle), causal/emphatic ‘indeed/for’
diśāmof the directions
diśām:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootdiś (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
mukhaiḥby (their) faces / fronts
mukhaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootmukha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
samamequally
samam:
Sambandha/Avyaya (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootsama (प्रातिपदिक used adverbially)
Formअव्ययीभाव-प्रयोगवत् (adverbial accusative), ‘equally/together’
vaimalyampurity / clarity
vaimalyam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvaimalya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; अवस्थार्थक-द्वितीया
āyāntiattain / come to
āyānti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√i (धातु) + ā- (उपसर्ग)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
śaśaṅka-kāntayaḥmoonlight rays / the moon’s splendors
śaśaṅka-kāntayaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśaśaṅka (प्रातिपदिक) + kānti (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (शशाङ्कस्य कान्तयः); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
tādṛśesuch
tādṛśe:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roottādṛśa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; kāle-विशेषण
haraḥHara (Śiva)
haraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roothara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
kāleat the time
kāle:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootkāla (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
magha-pṛṣṭha-adhivāsinīmdwelling on Magha’s back (i.e., in that region)
magha-pṛṣṭha-adhivāsinīm:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmagha (प्रातिपदिक) + pṛṣṭha (प्रातिपदिक) + adhivāsinī (प्रातिपदिक)
Formबहुपद-तत्पुरुष (मघपृष्ठे अधिवसति इति); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; satīm-विशेषण
satīmSatī
satīm:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsatī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
ādāyahaving taken
ādāya:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Root√dā (धातु) + ā- (उपसर्ग)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), ‘having taken’
śailendramlord of mountains
śailendram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootśaila-indra (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष/कर्मधारय-सदृश (शैलानाम् इन्द्रः); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
mandaramMandara (mountain)
mandaram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmandara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; śailendram apposition
samupāyayauwent/approached
samupāyayau:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√i (धातु) + sam- + upa- (उपसर्ग)
Formलिट् (परोक्षभूत/perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
Not explicit in the excerpt; narrative voice (likely within Pulastya → Nārada framenot stated here)
Śiva (Hara)Satī
Purifying power of moonlightMind purification of the virtuousŚaiva narrative transitionSacred mountain setting (Mandara)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

Purity is portrayed as both cosmological and psychological: moonlight ‘clears’ waters and also clarifies the minds of the virtuous. The ethical suggestion is that sattvic minds resonate with cosmic order, becoming naturally lucid and non-turbulent.

Primarily narrative (ākhyāna) and setting for a deity-focused episode rather than sarga/pratisarga. It supports dharma-oriented teaching indirectly by establishing auspicious time and sanctified space for ensuing events.

Moonlight (śaśāṅka-kānti) symbolizes cooling illumination—knowledge that pacifies. Mandara, a famed cosmic mountain in Purāṇic imagination, signals a transition from pastoral/natural description to a divine-līlā setting centered on Śiva with Satī.