Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 16

Devanagari script

रेवत्युवाच । येयं दुष्टतमा काचिद्दृश्यते दुष्टतापसी । अस्या जातो विकारोऽयं ममास्ये नागसत्तमाः

Transliteration

revatyuvāca | yeyaṃ duṣṭatamā kāciddṛśyate duṣṭatāpasī | asyā jāto vikāro'yaṃ mamāsye nāgasattamāḥ

Translation

রেবতী বলল: "এখানে যে এই অত্যন্ত দুষ্ট তপস্বিনীকে দেখা যাচ্ছে, হে নাগশ্রেষ্ঠগণ, তার কারণেই আমার মুখে এই বিকার সৃষ্টি হয়েছে।"

Word by Word

• रेवती: Revatī
• रेवती: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रेवती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (perfect); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपदम्

• या: who/which
• या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)

• इयम्: this (woman)
• इयम्: Karta (Subject apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

• दुष्टतमा: most wicked
• दुष्टतमा: Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दुष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; तमप्-प्रत्ययान्त (superlative)

• काचित्: some (woman)
• काचित्: Karta (Subject apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; अनिश्चित (indefinite: some)

• दृश्यते: is seen/appears
• दृश्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लट्-लकार (present); प्रथमपुरुष; एकवचन; आत्मनेपदम्; कर्मणि-प्रयोग (passive: is seen/appears)

• दुष्ट-तापसी: a wicked ascetic woman
• दुष्ट-तापसी: Karta (Subject predicate/कर्तृसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दुष्ट (प्रातिपदिक) + तापसी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; कर्मधारयः (दुष्टा तापसी)

• अस्याः: of her
• अस्याः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति; एकवचन

• जातः: arisen/occurred
• जातः: Karta (Predicate with vikāraḥ/कर्तृसम्बन्ध)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

• विकारः: change/disorder
• विकारः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विकार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

• अयम्: this
• अयम्: Karta (Subject apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

• मम: my
• मम: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति; एकवचन

• आस्ये: in (my) mouth/face
• आस्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: आस्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति; एकवचन

• नाग-सत्तमाः: O best of nāgas
• नाग-सत्तमाः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नाग (प्रातिपदिक) + सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन-विभक्ति; बहुवचन; तत्पुरुषः (नागानां सत्तमाः)

Speaker

Revatī

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Nāgas (addressed as nāga-sattamāḥ)

Visual Art Cues

Scene: Revatī, still afflicted, points or gestures toward a nearby ascetic woman with harsh aura; the nāgas listen intently, faces stern and protective.

Characters & Entities

• Revatī
• Nāgas
• Wicked female ascetic (duṣṭa-tāpasī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Outer signs (affliction) are linked to moral conflict; even ascetic appearance does not guarantee purity of intent.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this shloka; it remains within the chapter’s tīrtha-māhātmya framework.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.