Shukla Yajur Veda — Adhyaya 29, Mantra 20
Rishi: Aśvamedha hymn-complex attribution (variable/ritual)
Devata: Aśva with Indra-aspect; Devāḥ as recipients/confirmers
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
हिर॑ण्यशृ॒ङ्गोऽयो॑ अस्य॒ पादा॒ मनो॑जवा॒ अव॑र॒ इन्द्र॑ आसीत् । दे॒वा इद॑स्य हवि॒रद्य॑माय॒न् यो अर्व॑न्तं प्रथ॒मो अ॒ध्यति॑ष्ठत्
Transliteration
híraṇyaśṛṅgo'yo asya pā́dā manójavā́ avára índra āsīt | devā́ íd asya havír ádyam āyan yó arvántaṃ prathamó adhyátiṣṭhat
Translation
স্বর্ণশৃঙ্গ, লৌহপদ, মনোজব—সে ছিল ইন্দ্র, কনিষ্ঠ (যুবা)। দেবগণ তার হবি গ্রহণের জন্য এলেন—তার প্রথম আহুতির জন্য; সেই-ই যে সর্বপ্রথম অর্বন্ত (অশ্ব) আরোহন করেছিল।
Padapatha (Word Analysis)
हिरण्य-शृङ्गः । अयः । अस्य । पादाः । मनः-जवाः । अवरः । इन्द्रः । आसीत् । देवाः । इत् । अस्य । हविः । अद्यम् । आयन् । यः । अर्वन्तम् । प्रथमः । अधि-अतिष्ठत् ।
Word by Word
हिरण्यशृङ्गःgolden-horned
हिरण्यशृङ्गः:
विशेषणम् (कर्तृपदस्य)
TypeAdjective
Rootहिरण्य-शृङ्ग (प्रातिपदिक; समास)
अयःiron (metal)
अयः:
कर्तृ/विधेय (अस्य … पादा: इत्यस्य विशेषण-भागः)
TypeNoun
Rootअयस् (प्रातिपदिक)
अस्यof him/its
अस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पादाःfeet
पादाः:
कर्तृ (विधेय-वाक्ये)
TypeNoun
Rootपाद (प्रातिपदिक)
मनोजवाःswift as thought
मनोजवाः:
विशेषणम् (पादाः)
TypeAdjective
Rootमनस्-जव (प्रातिपदिक; समास)
अवरःthe lower/younger
अवरः:
विशेषणम् (इन्द्रः)
TypeAdjective
Rootअवर (प्रातिपदिक)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
आसीत्was
आसीत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
देवाःthe gods
देवाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
इत्indeed
इत्:
सम्बन्ध/बलार्थक-निपात
TypeIndeclinable
Rootइत् (निपात)
अस्यof him/its
अस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
हविःoblation
हविः:
कर्म
TypeNoun
Rootहविस् (प्रातिपदिक)
अद्यtoday/now
अद्य:
कालाधिकरण
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
अमायन्came/approached
अमायन्:
क्रिया
TypeVerb
Rootइ (धातु; गत्यर्थ) / अय (धातु-प्रयोगः वैदिकः)
यःwho
यः:
कर्तृ (सापेक्ष-वाक्ये)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अर्वन्तम्the steed/horse
अर्वन्तम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअर्वन्त् (प्रातिपदिक)
प्रथमःfirst
प्रथमः:
विशेषणम् (यः)
TypeAdjective
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
अध्यतिष्ठत्mounted/stood upon
अध्यतिष्ठत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootस्था (धातु) + अधि (उपसर्ग)
Entities Mentioned
I
IndraD
Devāḥ (the Gods)A
Aśva (Aśvamedha Horse)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes