Mantra 2
Rishi: Śukla-Yajurvedic tradition (anukramaṇī-dependent).
Devata: Agni (as path-knower and carrier).
Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm by metrical audit).
Samhita Patha (Devanagari)
घृ॒तेना॒ञ्जन्त्सं प॒थो दे॑व॒याना॑न् प्रजा॒नन् वा॒ज्यप्ये॑तु दे॒वान् । अनु॑ त्वा सप्ते प्र॒दिश॑: सचन्ताᳪ स्व॒धाम॒स्मै॒ यज॑मानाय धेहि ।
Transliteration
ghṛténa añján sáṃ pathó devayā́nān prajā́nann vājī ápy etu devā́n | ánu tvā sapté pradíśaḥ sacantāṃ svadhā́m asmaí yájamānāya dhehi |
Translation
ঘৃত দিয়ে অভিষিক্ত করে, দেবযান (দেবগামী) পথসমূহ যথার্থভাবে জেনে, সেই বলবান (বাজিন) দেবদের নিকট গমন করুক। তোমার পশ্চাতে সপ্ত দিক/প্রদেশ অনুসরণ করুক; এই যজমানের জন্য স্বধা প্রদান কর।
Padapatha (Word Analysis)
घृ॒तेन । अ॒ञ्जन् । सम् । प॒थः । दे॒व॒याना॑न् । प्र॒जा॒नन् । वा॒जी । अपि । ए॒तु । दे॒वान् । अनु॑ । त्वा । सप्ते । प्र॒दिशः॑ । स॒च॒न्ताम् । स्व॒धाम् । अ॒स्मै । यज॑मानाय । धेहि ।
Word by Word
घृतेनwith ghee
घृतेन:
करण
TypeNoun
Rootघृत (प्रातिपदिक)
अञ्जन्they anoint
अञ्जन्:
क्रिया
TypeVerb
Rootअञ्ज् (धातु)
सम्together, completely
सम्:
—
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग/अव्यय)
पथःpaths
पथः:
कर्म
TypeNoun
Rootपथ्/पथ (प्रातिपदिक)
देवयानान्god-leading / leading to the gods
देवयानान्:
कर्म (पथः-विशेषण)
TypeAdjective
Rootदेवयान (प्रातिपदिक; देव-यान)
प्रजानन्knowing, discerning
प्रजानन्:
कर्तृ (विशेषण)
TypeVerb
Rootप्र-ज्ञा (धातु) → प्रजानत् (वर्तमान कृदन्त)
वाजिthe racer/steed (vājī)
वाजि:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवाजिन् (प्रातिपदिक)
अपिalso, indeed
अपि:
—
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
एतुlet (him/it) go
एतु:
क्रिया
TypeVerb
Rootइ (धातु)
देवान्to the gods
देवान्:
कर्म/गन्तव्य (प्राप्ति)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
अनुafter, along
अनु:
—
TypeIndeclinable
Rootअनु (अव्यय/उपसर्ग)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
सप्तseven
सप्त:
—
TypeAdjective
Rootसप्त (संख्या)
प्रदिशःdirections/regions
प्रदिशः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootप्रदिश्/प्रदिशा (प्रातिपदिक)
सचन्ताम्let (them) accompany/cleave to
सचन्ताम्:
क्रिया
TypeVerb
Rootसच् (धातु)
स्वधाम्one’s own power/ordinance; svadhā
स्वधाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootस्वधा (प्रातिपदिक)
अस्मैto this (one)
अस्मै:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम)
यजमानायto the sacrificer
यजमानाय:
सम्प्रदान (अस्मै-अपेक्षया)
TypeNoun
Rootयजमान (प्रातिपदिक)
धेहिplace, bestow
धेहि:
क्रिया
TypeVerb
Rootधा (धातु)
Entities Mentioned
A
AgniV
Viśve Devāḥ (implied)S
Sapta Pradiśaḥ (Seven regions/directions)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes