Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 15

Rishi: Aśvamedha ritual tradition (anukramaṇī attribution not singular)
Devata: Aśva with Varuṇa-bandhu; Varuṇa explicitly
Chandas: Triṣṭubh

त्रीणि॑ त आहुर्दि॒वि बन्ध॑नानि॒ त्रीण्य॒प्सु त्रीण्य॒न्तः स॑मु॒द्रे । उ॒तेव॑ मे॒ वरु॑णश्छन्त्स्यर्व॒न् यत्रा॑ त आ॒हुः प॑र॒मं ज॒नित्र॑म्

trī́ṇi ta āhur diví bándhanāni trī́ṇy apsú trī́ṇy antáḥ samudré | utéva me váruṇaś chantsy arvan yátrā ta āhúḥ paramáṃ jánitram

তারা বলে—দ্যুলোকে তোমার তিনটি বন্ধন, জলে তিনটি, আর সমুদ্রের অন্তরে তিনটি। আর হে অশ্ব! সেখানেই তুমি আমার বরুণকে তৃপ্ত করবে—যেখানে তারা বলে তোমার পরম জন্মস্থান।

त्रीणि । ते । आहुः । दिवि । बन्धनानि । त्रीणि । अप्सु । त्रीणि । अन्तः । समुद्रे । उत । इव । मे । वरुणः । छन्त्सि । अर्वन् । यत्र । ते । आहुः । परमम् । जनित्रम्

त्रीणिthree
त्रीणि:
Karma (आहुः इति वाक्ये उक्तवस्तु)
TypeAdjective (numeral)
Rootत्रि (प्रातिपदिक)
तेof you / your
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आहुःthey have said / they say
आहुः:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootअह् (धातु) / ब्रू (अर्थे ‘कथने’)
दिविin heaven
दिवि:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootद्यौ/दिव् (प्रातिपदिक)
बन्धनानिbonds / bindings
बन्धनानि:
Karma (आहुः इति वाक्ये उक्तवस्तु)
TypeNoun
Rootबन्धन (प्रातिपदिक; √बन्ध्)
त्रीणिthree
त्रीणि:
Karma (आहुः इति वाक्ये उक्तवस्तु)
TypeAdjective (numeral)
Rootत्रि (प्रातिपदिक)
अप्सुin the waters
अप्सु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
त्रीणिthree
त्रीणि:
Karma (आहुः इति वाक्ये उक्तवस्तु)
TypeAdjective (numeral)
Rootत्रि (प्रातिपदिक)
अन्तःwithin / inside
अन्तः:
Adhikaraṇa (स्थानवाचकः)
TypeIndeclinable (adverb/preposition-like)
Rootअन्तर् (प्रातिपदिक)
समुद्रेin the ocean
समुद्रे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
उतand / moreover
उत:
(समुच्चय/उपपद-निपात)
TypeIndeclinable
Rootउत (निपात)
इवas if / like
इव:
(उपमा)
TypeIndeclinable
Rootइव (निपात)
मेof me / my
मे:
सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वरुणःVaruṇa
वरुणः:
Kartā
TypeNoun (proper name)
Rootवरुण (प्रातिपदिक)
छन्त्सिyou will be gracious / you will favor
छन्त्सि:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootछद्/छन्द् (धातु; अर्थे ‘प्रसादने/तोषणे’)
अर्वन्O steed / O swift one
अर्वन्:
(सम्बोधन)
TypeNoun (vocative)
Rootअर्वन् (प्रातिपदिक)
यत्रwhere
यत्र:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
तेof you / your
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आहुःthey have said / they call
आहुः:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootअह् (धातु) / ब्रू (अर्थे ‘कथने’)
परमम्highest / supreme
परमम्:
Karma (आहुः इति वाक्ये उक्तवस्तु)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
जनित्रम्birthplace / origin / begetting-place
जनित्रम्:
Karma (आहुः इति वाक्ये उक्तवस्तु)
TypeNoun
Rootजनित्र (प्रातिपदिक; √जन्)
A
Aśva (Aśvamedha Steed)
V
Varuṇa
Ā
Āpas (Waters)
S
Samudra (Ocean as cosmic depth)