Shukla Yajur Veda — Adhyaya 26, Mantra 9
Rishi: Traditional ritual attribution; Agni-hymnic provenance
Devata: Agni
Chandas: Anuṣṭubh-like with yajus refrain
Samhita Patha (Devanagari)
अ॒ग्निरृषि॒: पव॑मान॒: पाञ्च॑जन्यः पु॒रोहि॑तः । तमी॑महे महाग॒यम् । उ॒प॒या॒मगृ॑हीतोऽस्य॒ग्नये॑ त्वा॒ वर्च॑स ए॒ष ते॒ योनि॑र॒ग्नये॑ त्वा॒ वर्च॑से
Transliteration
agnír ṛ́ṣiḥ pavámānaḥ pā́ñcajanyaḥ puróhitaḥ | tám īmahe mahāgáyam | upayā́magṛhīto ’sy agnáye tvā várcasa eṣá te yónir agnáye tvā várcase
Translation
অগ্নি ঋষি, পবমান, পঞ্চজন্য (পাঁচ জনের), পুরোহিত। মহান গৃহ/আশ্রয়সম্পন্ন সেই মহাগয়কে আমরা উপাসনা করি। উপযাম দ্বারা গৃহীত তুমি—অগ্নির জন্য তোমাকে, বর্চস্ (তেজ) এর জন্য! এটাই তোমার যোনি (আধার)—অগ্নির জন্য তোমাকে, বর্চস্ এর জন্য!
Padapatha (Word Analysis)
अ॒ग्निः । ऋषिः॑ । पव॑मानः । पाञ्च॑जन्यः । पु॒रोहि॑तः । तम् । ई॑महे । म॒हा॒ग॒यम् । उ॒प॒या॒म-गृ॑हीतः । अ॑सि । अ॒ग्नये॑ । त्वा । वर्च॑से । ए॒षः । ते॒ । योनि॑ः । अ॒ग्नये॑ । त्वा । वर्च॑से
Word by Word
अग्निःAgni (fire-god)
अग्निः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
ऋषिःseer
ऋषिः:
कर्तृ (समानााधिकरणम्)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
पवमानःpurifying; flowing (as purified)
पवमानः:
कर्तृ (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootपवमान (प्रातिपदिक; √पू/पु ‘to purify, to blow’ इत्यस्य वर्तमानकृदन्त-प्रातिपदिक)
पाञ्चजन्यःbelonging to the five peoples
पाञ्चजन्यः:
कर्तृ (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootपाञ्चजन्य (प्रातिपदिक)
पुरोहितःpurohita; household priest
पुरोहितः:
कर्तृ (समानााधिकरणम्)
TypeNoun
Rootपुरोहित (प्रातिपदिक)
तम्him
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ईमहेwe worship / we seek
ईमहे:
—
TypeVerb
Root√यम् (आत्मनेपद; ‘to worship/seek’)
महागयम्of great house/abode; great-dwelling (one)
महागयम्:
कर्म (तम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective (used substantively)
Rootमहागय (प्रातिपदिक)
उपयामगृहीतःtaken with the upayāma-formula; received
उपयामगृहीतः:
कर्तृ/विशेषणम् (एषः इत्यस्य)
TypeAdjective/Participle
Rootउपयाम-गृहीत (प्रातिपदिक; √ग्रह् ‘to take’ इत्यस्य भूतकृदन्त)
असिyou are
असि:
—
TypeVerb
Root√अस् ‘to be’
अग्नयेfor Agni
अग्नये:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वर्चसेfor splendor, for brilliance
वर्चसे:
सम्प्रदान/प्रयोजन (अर्थे चतुर्थी)
TypeNoun
Rootवर्चस् (प्रातिपदिक)
एषःthis
एषः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेyour
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
योनिःwomb; source; seat
योनिः:
कर्तृ (समानााधिकरणम्)
TypeNoun
Rootयोनि (प्रातिपदिक)
अग्नयेfor Agni
अग्नये:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वर्चसेfor splendor
वर्चसे:
सम्प्रदान/प्रयोजन (अर्थे चतुर्थी)
TypeNoun
Rootवर्चस् (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
A
AgniRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes