Shukla Yajur Veda — Adhyaya 17, Mantra 30
Rishi: Cosmogonic seer-tradition; Vājasaneyin school transmission
Devata: Āpaḥ; Agni/Prajāpati as ‘aja’ (esoteric)
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
तमिद्गर्भं॑ प्रथ॒मं द॑ध्र॒ आपो॒ यत्र॑ दे॒वाः स॒मग॑च्छन्त॒ विश्वे॑ । अ॒जस्य॒ नाभा॒वध्येक॒मर्पि॑तं॒ यस्मि॒न् विश्वा॑नि॒ भुव॑नानि त॒स्थुः
Transliteration
tám íd gárbhaṃ prathamáṃ dadhre ā́po yátra devā́ḥ samágacchanta víśve | ajásya nā́bhāv ádhy ékam árpitaṃ yásmin víśvāni bhúvanāni tasthúḥ
Translation
সেই প্রথম গর্ভই জল ধারণ করেছিল, যেখানে সকল দেবতা সমবেত হয়েছিলেন। অজ (অজন্মা)-এর নাভিস্থানে একটিমাত্র তত্ত্ব স্থাপিত ছিল, যাতে সকল ভুবন দৃঢ়ভাবে প্রতিষ্ঠিত রইল।
Padapatha (Word Analysis)
तम् । इत् । गर्भम् । प्रथमम् । दध्रे । आपः । यत्र । देवाः । सम्-अगच्छन्त । विश्वे । अजस्य । नाभौ । अधि । एकम् । अर्पितम् । यस्मिन् । विश्वानि । भुवनानि । तस्थुः
Word by Word
तम्him/that (one)
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इत्indeed
इत्:
—
TypeIndeclinable
Rootइत् (निपात)
गर्भम्embryo; germ
गर्भम्:
कर्म
TypeNoun
Rootगर्भ (प्रातिपदिक)
प्रथमम्first
प्रथमम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
दध्रेheld; bore
दध्रे:
—
TypeVerb
Rootधृ (धातु)
आपःthe waters
आपः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootआप्/अप् (प्रातिपदिक)
यत्रwhere
यत्र:
अधिकारण
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
देवाःthe gods
देवाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
सम्together
सम्:
—
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग)
अगच्छन्came; went (together)
अगच्छन्:
—
TypeVerb
Rootगम् (धातु) + सम्
विश्वेall
विश्वे:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
अजस्यof the unborn (one)
अजस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootअज (प्रातिपदिक)
नाभौin the navel
नाभौ:
अधिकारण
TypeNoun
Rootनाभि (प्रातिपदिक)
अधिupon; over
अधि:
—
TypeIndeclinable
Rootअधि (उपसर्ग/अव्यय)
एकम्one
एकम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
अर्पितम्placed; fixed
अर्पितम्:
—
TypeParticiple
Rootअर्प् (धातु) / अर्पित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
यस्मिन्in which
यस्मिन्:
अधिकारण
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विश्वानिall
विश्वानि:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
भुवनानिworlds; beings
भुवनानि:
कर्तृ
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक)
तस्थुःstood; were established
तस्थुः:
—
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Entities Mentioned
Ā
Āpaḥ (Waters)A
Agni (as hidden seed)P
Prajāpati / Aja (the Unborn)V
Viśve Devāḥ (All the Gods)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes