Shukla Yajur Veda — Adhyaya 12, Mantra 47
Rishi: Ṛgvedic provenance (adopted into VS as yajus for śrauta application).
Devata: Agni (with Indra as mythic agent of Soma ingestion).
Chandas: Tr̥ṣṭubh.
Samhita Patha (Devanagari)
अ॒यᳪ सो अ॒ग्निर्यस्मि॒न्त्सोम॒मिन्द्र॑: सु॒तं द॒धे ज॒ठरे॑ वावशा॒नः । स॒ह॒स्रियं॒ वाज॒मत्यं॒ न सप्ति॑ᳪ सस॒वान्त्सन्त्स्तू॑यसे जातवेदः
Transliteration
ayáṃ só agnír yásmin sómam índraḥ sutáṃ dadhé jaṭháre vāvāśānáḥ | sahasríyaṃ vā́jam átyaṃ ná saptíṃ sasavā́nt san stū́yase jātavedaḥ
Translation
এই সেই অগ্নি, যাঁর মধ্যে ইন্দ্র নিṣ্পীড়িত সোমকে, তা আকাঙ্ক্ষায় কামনা করে, নিজের উদরে ধারণ করেছেন। সহস্রগুণ পুরস্কার—অশ্বের ন্যায়, ধাবকের ন্যায়—তা জয় করে, হে জাতবেদস্, তুমি বিজয়ী রূপে স্তূত হও।
Padapatha (Word Analysis)
अयम् । सः । अग्निः । यस्मिन् । सोमम् । इन्द्रः । सुतम् । दधे । जठरे । वावशानः । सहस्रियम् । वाजम् । अत्यम् । न । सप्तिम् । ससवान् । सन् । स्तूयसे । जातवेदः ।
Word by Word
अयम्this (one)
अयम्:
Kartā
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सःhe/that
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अग्निःAgni (fire)
अग्निः:
Kartā
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
यस्मिन्in whom/wherein
यस्मिन्:
Adhikaraṇa
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सोमम्Soma
सोमम्:
Karma
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
Kartā
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
सुतम्pressed/extracted
सुतम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसु (धातु) → सुत (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त)
दधेplaced/put
दधे:
Kriyā
TypeVerb
Rootधा (धातु)
जठरेin (his) belly
जठरे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootजठर (प्रातिपदिक)
वावशानःeager/longing
वावशानः:
Kartā
TypeParticiple
Rootववश्/वाश् (धातु; तीव्र-इच्छा/तृष्णा) → वावशान (कृदन्त-प्रातिपदिक, शानच्)
सहस्रियम्thousandfold/abounding in thousands
सहस्रियम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसहस्र (प्रातिपदिक) → सहस्रिय (तद्धित-प्रातिपदिक)
वाजम्prize; strength; food
वाजम्:
Karma
TypeNoun
Rootवाज (प्रातिपदिक)
अत्यम्a steed; swift horse
अत्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootअत्य (प्रातिपदिक)
नlike/as
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
सप्तिम्a team/horse (steed)
सप्तिम्:
Karma
TypeNoun
Rootसप्ति (प्रातिपदिक)
ससवान्having won/produced; victorious
ससवान्:
Kartā
TypeParticiple
Rootसू (धातु) → ससवान् (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्वसुँ; परिपूर्ण-भावः)
सन्being
सन्:
Kartā
TypeParticiple
Rootअस् (धातु) → सन्त् (कृदन्त-प्रातिपदिक, शतृ)
स्तूयसेyou are praised
स्तूयसे:
Kriyā
TypeVerb
Rootस्तु (धातु)
जातवेदःO Jātavedas (Agni, knower of births)
जातवेदः:
Sambodhana
TypeNoun (epithet)
Rootजात (√जन्, क्त) + वेद (विद्/वेद, प्रातिपदिक) → जातवेदस् (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
A
Agni (Jātavedas)I
IndraS
SomaRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes