Shukla Yajur Veda — Adhyaya 11, Mantra 27
Rishi: Vājasaneyin ritual tradition (attribution not explicit in the provided excerpt).
Devata: Agni
Chandas: Jagatī/Triṣṭubh-like (RV-parallel style; employed as yajus in ritual prose setting)
Samhita Patha (Devanagari)
त्वम॑ग्ने॒ द्युभि॒स्त्वमा॑शुशु॒क्षणि॒स्त्वम॒द्भ्यस्त्वमश्म॑न॒स्परि॑ । त्वं वने॑भ्य॒स्त्वमोष॑धीभ्य॒स्त्वं नृ॒णां नृ॑पते जायसे॒ शुचि॑:
Transliteration
tvám agne dyúbhis tvám āśuśukṣáṇis tvám adbhyás tvám aśmánas pári | tváṃ vanébhyás tvám óṣadhībhyás tváṃ nṛṇā́ṃ nṛ́pate jāyase śúciḥ ||
Translation
হে অগ্নি! তুমি দ্যুভিঃ—দিব্য আলোকসমূহের সঙ্গে; তুমি আশুশুক্ষণি—দ্রুত প্রজ্বলিত; তুমি অদ্ভ্যঃ—জল থেকে; তুমি অশ্মনঃ পরি—পাথরের চারিদিক থেকে (ঘর্ষণে) প্রকাশিত। তুমি বন থেকে, তুমি ঔষধি থেকে; হে নৃপতে! তুমি মানুষের মধ্যে শুচি—পবিত্র হয়ে জন্ম নাও।
Padapatha (Word Analysis)
त्वम् । अग्ने । द्युभिः । त्वम् । आशु-शुक्षणिः । त्वम् । अद्भ्यः । त्वम् । अश्मनः । परि । त्वम् । वनेभ्यः । त्वम् । ओषधीभ्यः । त्वम् । नृणाम् । नृ-पते । जायसे । शुचिः ।
Word by Word
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (प्रातिपदिक)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
द्युभिःby/with the lights (splendours)
द्युभिः:
करण
TypeNoun
Rootद्युभ्/द्युव् (प्रातिपदिक; ‘द्युभ्’ = दीप्ति/द्युत्-सम्बन्ध)
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद्
आशुशुक्षणिःthe swiftly blazing one
आशुशुक्षणिः:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective/Noun (epithet)
Rootआ-शु-शुक्ष् (धातु √शुक्ष्/√शुच् ‘to blaze, shine’; कृत्-प्रातिपदिक)
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद्
अद्भ्यःfrom the waters
अद्भ्यः:
अपादान
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद्
अश्मनःfrom the stone/rock
अश्मनः:
अपादान
TypeNoun
Rootअश्मन् (प्रातिपदिक)
परिaround; from all sides (as a prepositional particle)
परि:
उपपद-सम्बन्ध (परितः/चार्थे)
TypeIndeclinable (preverb/preposition)
Rootपरि
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद्
वनेभ्यःfrom the forests/woods
वनेभ्यः:
अपादान
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद्
ओषधीभ्यःfrom the plants/herbs
ओषधीभ्यः:
अपादान
TypeNoun
Rootओषधि (प्रातिपदिक)
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद्
नृणाम्of men
नृणाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootनृ (प्रातिपदिक)
नृपतेO lord of men
नृपते:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootनृपति (प्रातिपदिक)
जायसेyou are born / you arise
जायसे:
क्रिया
TypeVerb
Root√जन् (धातु)
शुचिःpure; bright
शुचिः:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootशुचि (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
A
AgniRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes