Shloka 12

पृथिवीमण्डलपरिज्ञानम्

Sugriva on Surveying the Earth’s Regions

Devanagari script

ततोऽहं वालिना तेन साऽनुबद्धः प्रधावितः।नदीश्च विविधाः पश्यन्वनानि नगराणि च।।4.46.12।।

Transliteration

tato 'haṃ vālinā tena sā'nubaddhaḥ pradhāvitaḥ |

nadīś ca vividhāḥ paśyan vanāni nagarāṇi ca || 4.46.12 ||

Translation

তখন সেই বালীর দ্বারা অনুসৃত হয়ে আমি দৌড়াতে লাগলাম; পথে নানা নদী, বন এবং নগর দেখতে দেখতে এগিয়ে গেলাম।

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय; तद्-प्रातिपदिकात्)
• Form: अव्ययम्; काल/अनन्तरार्थक (then)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उभयलिङ्ग-प्रयोगः, प्रथमा, एकवचनम्; सर्वनाम

• वालिना: by Vali
• वालिना: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: वालिन्/वालि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, तृतीया (Instrumental), एकवचनम्

• तेन: by him
• तेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, तृतीया, एकवचनम्; सर्वनाम

• सः: (that) I
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; (अहम्-समनाधिकरणः/अनुवादकः)

• अनुबद्धः: chased / pursued
• अनुबद्धः: Karta-anvayi (कर्ता-विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: अनु-बंध् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्तः (Past passive participle), पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; ‘अनुबद्ध’ = followed/chased

• प्रधावितः: ran
• प्रधावितः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-धाव् (धातु)
• Form: लङ्-लकारः (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; आत्मनेपदम्/परस्मैपद-प्रयोगभेदः; अर्थतः ‘अधावत्’

• नदीः: rivers
• नदीः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: नदी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया (Accusative), बहुवचनम्

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चयार्थक-निपात (and)

• विविधाः: various
• विविधाः: Karma-anvayi (कर्म-विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: विविध (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया, बहुवचनम्; नदीः-विशेषणम्

• पश्यन्: seeing
• पश्यन्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: दृश् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान-कृदन्तः, पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; क्रियाविशेषणभावे (while seeing)

• वनानि: forests
• वनानि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया, बहुवचनम्

• नगराणि: towns
• नगराणि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: नगर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया, बहुवचनम्

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चयार्थक-निपात

Characters & Entities

• Sugrīva
• Rāma
• Vālī
• Rivers
• Forests

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It underscores the human cost when dharma breaks down: the innocent are forced into flight and instability, while society (towns/forests/riverlands) becomes a backdrop to unjust violence.

What is the narrative situation?

Sugrīva continues narrating his escape across many landscapes while being pursued by Vālī.

Which character virtue is emphasized?

Endurance and the will to survive in the face of unjust aggression.