Previous Verse
Next Verse

Shloka 17

दूषणवधः

The Slaying of Dūṣaṇa and the Rout of Khara’s Host

एतस्मिन्नन्तरे क्रुद्धास्त्रयः सेनाग्रयायिनः।संहृत्याभ्यद्रवन् रामं मृत्युपाशावपाशिताः।।।।महाकपालः स्थूलाक्षः प्रमाथी च महाबलः।

etasminn antare kruddhās trayaḥ senāgrayāyinaḥ |

saṃhṛtyābhyadravan rāmaṃ mṛtyupāśāvapāśitāḥ ||

mahākapālaḥ sthūlākṣaḥ pramāthī ca mahābalaḥ |

এই অবসরে ক্রুদ্ধ অগ্রবাহিনীর তিন নেতা—মহাকপাল, স্থূলাক্ষ ও মহাবলী প্রমাথী—যেন মৃত্যুপাশে আবদ্ধ, একত্রে রামের দিকে ধেয়ে এল।

ētasminin this
ētasmin:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Time-location)
TypeNoun
Rootetad (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सर्वनाम
antarēinterval/meanwhile
antarē:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Time)
TypeNoun
Rootantara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
kruddhāḥangry
kruddhāḥ:
कर्ता-विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Root√krudh (धातु) + kta (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; 'त्रयः' इति विशेषण
trayaḥthree
trayaḥ:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Roottri (प्रातिपदिक/संख्या)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; संख्या-शब्द
sēnāgrayāyinaḥforemost army-leaders
sēnāgrayāyinaḥ:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootsēnā + agrayāyin (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (leaders at the front of the army); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
saṅhṛtyahaving assembled
saṅhṛtya:
पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
TypeIndeclinable
Rootsam-√hṛ (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund): having gathered/collected (themselves)
abhyadravanrushed towards
abhyadravan:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootabhi-√dru (धातु)
Formलङ् (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
rāmamRama
rāmam:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
mṛtyupāśadeath-noose
mṛtyupāśa:
सम्बन्ध (Genitive/Determinative in compound)
TypeNoun
Rootmṛtyu + pāśa (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (noose of death); पुंलिङ्ग, तृतीया (instrumental in compound context) / समासपूर्वपद
avapāśitāḥensnared/bound
avapāśitāḥ:
कर्ता-विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootava-√pāś (धातु) + kta (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; 'त्रयः' इति विशेषण; (bound/ensnared)
mahākapālaḥMahākapāla
mahākapālaḥ:
कर्ता (Karta/Subject; appositional)
TypeNoun
Rootmahā + kapāla (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (great-skulled; proper name); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
sthūlākṣaḥSthūlākṣa
sthūlākṣaḥ:
कर्ता (Karta/Subject; appositional)
TypeNoun
Rootsthūla + akṣa (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (large-eyed; proper name); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
pramāthīPramāthī
pramāthī:
कर्ता (Karta/Subject; appositional)
TypeNoun
Rootpramāthin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (proper name)
caand
ca:
समुच्चय (Connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (and)
mahābalaḥmighty
mahābalaḥ:
कर्ता-विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootmahā + bala (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास (one of great strength); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'प्रमाथी' इति विशेषण (or epithet)

Meanwhile all the three army chiefs, Mahakapala, Sthulaksha, and the mighty Pramathi ran towards Rama in anger, bound (as though) by the noose of death.

R
Rāma
M
Mahākapāla
S
Sthūlākṣa
P
Pramāthī

FAQs

Unchecked anger leads toward self-destruction: the verse frames the aggressors as already caught by the consequence of their adharma, emphasizing moral causality.

After Dūṣaṇa’s fall, three demon commanders charge Rāma together to continue the assault.

Rāma’s steadfastness as a defender—he remains the focal point against whom adharma repeatedly breaks.