Shloka 44
Devanagari script
यदि बुद्धिः कृता द्रष्टुमगस्त्यं तं महामुनिम्।।।।अद्यैव गमने बुद्धिं रोचयस्व महायशः।
Transliteration
yadi buddhiḥ kṛtā draṣṭum agastyaṃ taṃ mahāmunim |
adyaiva gamane buddhiṃ rocayasva mahāyaśaḥ ||
Translation
যদি তোমার বুদ্ধি সেই মহামুনি অগস্ত্যকে দর্শন করার সংকল্প করে থাকে, তবে হে মহাযশস্বী, আজই যাত্রার সিদ্ধান্ত গ্রহণ করো।
Word by Word
यदिif
यदि:
सम्बन्धसूचक (Condition marker)
TypeIndeclinable
Rootयदि (अव्यय)
Formशर्तार्थक-अव्ययम् (conditional particle)
बुद्धिःintention / resolve
बुद्धिः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootबुद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे (Feminine), प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम् (Singular)
कृताmade / formed
कृता:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootकृ (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्ययान्त-भूतकृदन्तः (past passive participle); स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; 'बुद्धिः' इत्यस्य विशेषणम्
द्रष्टुम्to see
द्रष्टुम्:
प्रयोजन (Purpose)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु) + तुमुन्
Formतुमुनन्तम् (infinitive), प्रयोजनार्थः (purpose)
अगस्त्यम्Agastya
अगस्त्यम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootअगस्त्य (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्गे (Masculine), द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम् (Singular)
तम्him
तम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुल्लिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
महामुनिम्the great sage
महामुनिम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootमहा + मुनि (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयसमासः (descriptive): महान् मुनिः; पुल्लिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
अद्यtoday
अद्य:
कालाधिकरण (Time adjunct)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्ययम् (temporal adverb)
एवindeed / itself
एव:
सम्बन्धसूचक (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-निपातः (emphatic particle)
गमनेin going / about departure
गमने:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootगमन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे (Neuter), सप्तमीविभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम् (Singular)
बुद्धिम्the intention
बुद्धिम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootबुद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्
रोचयस्वapprove / decide upon
रोचयस्व:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootरुच् (धातु)
Formलोट्-लकारः (Imperative), मध्यमपुरुषः (2nd person), एकवचनम् (Singular), आत्मनेपदम्; causative sense in usage: 'approve/entertain'
महायशःO glorious one
महायशः:
सम्बोधन (Address/Vocative)
TypeNoun
Rootमहा + यशस् (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयसमासः: महत् यशः यस्य; संबोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचनम् (Singular), पुल्लिङ्गे
Context
O glorious one, if you have made up your mind to visit that great sage Agastya, think of starting today itself.
Characters & Entities
R
RāmaA
AgastyaFAQs
Dharma is promptness in righteous aims: when a sacred duty—meeting a venerable sage—has been accepted, one should act without procrastination.
Sūtīkṣṇa encourages Rāma to begin the journey immediately if he intends to visit Agastya.
Determination (dṛḍha-saṅkalpa): moving swiftly toward a dharmic goal once the mind is settled.