धृतराष्ट्रस्य वंशोपदेशः
Dhṛtarāṣṭra’s Dynastic Counsel on Legitimate Rule
शाधीदं राज्यमद्याशु पाण्डवैरभिरक्षितम् । अथवा जिसकी बुद्धि सदा छल-कपटमें ही लगी रहती है उस परम दुर्बुद्धि धृतराष्ट्रपुत्र दुर्योधनको शीघ्र ही बाँधकर पाण्डवोंद्वारा सुरक्षित इस राज्यका शासन कीजिये ।।
śādhīdaṃ rājyam adyāśu pāṇḍavair abhirakṣitam | athavā yasya buddhis sadā chala-kapaṭeṣu eva lagnaiva tiṣṭhati taṃ paramadurbuddhiṃ dhṛtarāṣṭraputraṃ duryodhanaṃ śīghraṃ baddhvā pāṇḍavaiḥ surakṣite 'smin rāṣṭre śāsanaṃ kuru || prasīda rājaśārdūla vināśo dṛśyate mahān | nṛpaśreṣṭha prasanna bhava—pāṇḍavānāṃ kauravāṇāṃ cāmitatejasāṃ ca rājñāṃ mahān vināśo dṛśyate || iti uktvā dīnacitto viduraḥ tūṣṇīṃ babhūva, viśeṣacintāmagnaḥ san tadā punaḥ punaḥ dīrghāṇi niḥśvāsān mumoca |
বিদুর রাজাকে বললেন—“এখনই শীঘ্র এই রাজ্য শাসন করুন, যা পাণ্ডবদের রক্ষায় নিরাপদ; অথবা যদি ধৃতরাষ্ট্রপুত্র দুর্যোধনের বুদ্ধি সর্বদা ছল-কপটে আবদ্ধ থাকে, তবে সেই পরম দুর্বুদ্ধিকে তৎক্ষণাৎ বেঁধে পাণ্ডবদের অভিভাবকত্বে এই রাজ্য পরিচালনা করুন। হে রাজশার্দূল, প্রসন্ন হোন—মহাবিনাশ চোখের সামনে আসছে। হে নৃপশ্রেষ্ঠ, শান্ত হোন; পাণ্ডব, কৌরব এবং অমিততেজস্বী রাজাদের মহাধ্বংস দৃশ্যমান।” এ কথা বলে দীনমনে বিদুর নীরব হলেন; গভীর চিন্তায় নিমগ্ন হয়ে তিনি বারবার দীর্ঘ নিশ্বাস ফেলতে লাগলেন।
विदुर उवाच
Vidura teaches that a ruler must act decisively for dharma and public safety: reject deceit-driven policy, restrain an unrighteous instigator if necessary, and prevent collective ruin by choosing reconciliation and just governance.
In the tense pre-war negotiations, Vidura warns Dhritarashtra that catastrophe is imminent. He proposes immediate governance aligned with the Pandavas’ protection, or the restraint of Duryodhana whose mind is fixed on fraud; after foretelling massive destruction, Vidura falls silent in grief and anxiety.