Previous Verse
Next Verse

Shloka 24

राजवृत्त-रक्षा-प्रणिधि-षाड्गुण्योपदेशः

Royal Conduct, Protection, Intelligence, and Policy Measures

त्रस्तमुद्विग्नहददयं हाहाभूतमचेतनम्‌ । क्षणेन विनशेत्‌ सर्व यदि राजा न पालयेत्‌,यदि राजा रक्षा न करे तो सारा जगत्‌ भयभीत, उद्विग्नचित्त, हाहाकारपरायण तथा अचेत हो क्षणभरमें नष्ट हो जाय

trastam udvignahṛdayaṁ hāhābhūtam acetanam | kṣaṇena vinaśet sarvaṁ yadi rājā na pālayet ||

রাজা যদি রক্ষা ও শাসন না করেন, তবে সমগ্র জগৎ ভীত ও উদ্বিগ্নচিত্ত হয়ে হাহাকারে ডুবে, যেন অচেতন, এক মুহূর্তেই ধ্বংস হয়ে যাবে।

त्रस्तम्terrified
त्रस्तम्:
Karta
TypeAdjective
Rootत्रस्त (√त्रस्)
FormNeuter, Nominative, Singular
उद्विग्नहृदयम्having an agitated heart
उद्विग्नहृदयम्:
Karta
TypeAdjective
Rootउद्विग्न + हृदय
FormNeuter, Nominative, Singular
हाहाभूतम्reduced to cries of 'hā hā' (lamenting)
हाहाभूतम्:
Karta
TypeAdjective
Rootहाहा + भूत (√भू)
FormNeuter, Nominative, Singular
अचेतनम्senseless, unconscious
अचेतनम्:
Karta
TypeAdjective
Rootअचेतन
FormNeuter, Nominative, Singular
क्षणेनin a moment
क्षणेन:
Karana
TypeNoun
Rootक्षण
FormMasculine, Instrumental, Singular
विनश्येत्would perish
विनश्येत्:
TypeVerb
Root√नश् (वि-)
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
सर्वम्everything, the whole (world)
सर्वम्:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व
FormNeuter, Nominative, Singular
यदिif
यदि:
TypeIndeclinable
Rootयदि
राजाthe king
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
पालयेत्should protect / govern
पालयेत्:
TypeVerb
Root√पाल्
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada

वसुमना उवाच

वसुमना (Vasumanā)
राजा (the king/ruler)