Previous Verse
Next Verse

Shloka 24

राज्ञोऽभिषेकः, अराजकदोषः, दण्डधारणस्य आवश्यकता

Royal Consecration, the Fault of Kinglessness, and the Necessity of Enforcement

कुन्तीनन्दन! बड़ी-छोटी पत्नियों, भाइयों, पुत्रों और नातियोंको भी जो राजा अपराध करनेपर दण्ड और अच्छे कार्य करनेपर अनुग्रहरूप पुरस्कार देता है, यही उसके द्वारा गा्हस्थ्य-धर्मका पालन है और यही उसकी तपस्या है ।। साधूनामर्चनीयानां पूजा सुविदितात्मनाम्‌ | पालन पुरुषव्याप्र गृहाश्रमपर्द भवेत्‌,पुरुषसिंह! पूजनके योग्य सुप्रसिद्ध आत्मज्ञानी साधुओंकी पूजा तथा रक्षा गृहस्थाश्रमके पुण्यफलकी प्राप्ति करानेवाली है

bhīṣma uvāca | kuntīnandana! bṛhad-aṇu-patnīṣu bhrātṛṣu putreṣu pautreṣu ca yo rājā aparādhe daṇḍaṃ dadāti satkṛtye cānugraharūpaṃ puraskāraṃ dadāti, etad eva tena gārhasthya-dharmasya pālanaṃ, etad eva ca tasya tapaḥ || sādhūnām arcanīyānāṃ pūjā suviditātmanām | pālanaṃ puruṣavyāghra gṛhāśrama-phala-pradam bhavet ||

ভীষ্ম বললেন—হে কুন্তীনন্দন! যে রাজা বড়-ছোট স্ত্রী, ভ্রাতা, পুত্র ও পৌত্র—নিজজন হলেও—অপরাধে দণ্ড দেয় এবং সৎকর্মে অনুগ্রহরূপ পুরস্কার দেয়, সেই তার গার্হস্থ্যধর্ম পালন; এটাই তার তপস্যা। আর, হে পুরুষসিংহ! পূজনীয়, আত্মতত্ত্বে সুপ্রতিষ্ঠিত ও সুপরিচিত সাধুদের পূজা এবং তাদের রক্ষা—গৃহস্থাশ্রমের পুণ্যফল প্রদান করে।

साधूनाम्of the good/saints
साधूनाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसाधु
FormMasculine, Genitive, Plural
अर्चनीयानाम्of those worthy of worship
अर्चनीयानाम्:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootअर्चनीय
FormMasculine, Genitive, Plural
पूजाworship
पूजा:
Karta
TypeNoun
Rootपूजा
FormFeminine, Nominative, Singular
सुविदितात्मनाम्of those whose Self is well-known/clearly realized (self-knowing)
सुविदितात्मनाम्:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootसुविदित-आत्मन्
FormMasculine, Genitive, Plural
पालनम्protection/maintenance
पालनम्:
Karta
TypeNoun
Rootपालन
FormNeuter, Nominative, Singular
पुरुषव्याघ्रO tiger among men
पुरुषव्याघ्र:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपुरुष-व्याघ्र
FormMasculine, Vocative, Singular
गृहाश्रमपरम्having the householder-āśrama as its highest aim / leading to the householder-āśrama (merit)
गृहाश्रमपरम्:
Karma
TypeAdjective
Rootगृहाश्रम-पर
FormNeuter, Nominative, Singular
भवेत्would be / should be
भवेत्:
TypeVerb
Rootभू
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada

भीष्म उवाच

B
Bhishma
Y
Yudhiṣṭhira (Kuntīnandana)
K
king (rājā)
W
wives (senior and junior)
B
brothers
S
sons
G
grandsons
S
saints/sādhus (self-knowers)