Previous Verse
Next Verse

Shloka 113

धर्मस्य बहुद्वारत्वम् — Nārada’s Audience with Indra (Śānti-parva 340)

ब्रह्मण: सदने तात यथादृष्टं यथाश्रुतम्‌ यह महान्‌ उपनिषद्‌ (ज्ञान) चारों वेदोंके विज्ञानसे सम्पन्न है। इसमें सांख्य और योगका सिद्धान्त कूट-कूटकर भरा है। इसकी पांचरात्र आगमके नामसे प्रसिद्धि है। साक्षात्‌ नारायणके मुखसे इसका गान हुआ है। तात! इस विषयको नारदजीने श्वेतद्वीपमें जैसा देखा और सुना था

Yudhiṣṭhira uvāca—Brahmaṇaḥ sadane tāta yathādṛṣṭaṃ yathāśrutam; eṣa mahān upaniṣat caturṇāṃ vedānāṃ vijñānena sampannaḥ. Asmin sāṅkhya-yoga-siddhāntaḥ kūṭa-kūṭaṃ bhṛtaḥ. Asya pāñcarātrāgama-nāmnā prasiddhiḥ. Sākṣān Nārāyaṇa-mukhād asya gānaṃ bhūtam. Tāto ’smin viṣaye Nāradaḥ Śvetadvīpe yathā dṛṣṭaṃ śrutaṃ ca, tathā Brahmaṇaḥ bhavane ’kathayat. Etad āścaryabhūtaṃ hi māhātmyaṃ tasya dhīmataḥ.

যুধিষ্ঠির বললেন—তাত! ব্রহ্মার সদনে যেমন দেখা গিয়েছিল এবং যেমন শোনা গিয়েছিল, তেমনই এই মহান উপনিষদ চার বেদের বিজ্ঞান-জ্ঞান দ্বারা সম্পূর্ণ। এতে সাংখ্য ও যোগের তত্ত্ব কুটে-কুটে ভরা। এটি ‘পাঞ্চরাত্র আগম’ নামে প্রসিদ্ধ। এর গীত স্বয়ং নারায়ণের মুখ থেকে উচ্চারিত। আর এই বিষয়েই নারদ শ্বেতদ্বীপে যা দেখেছিলেন ও শুনেছিলেন, ঠিক তাই ব্রহ্মার ভবনে বর্ণনা করেছিলেন। সত্যই, এ সেই ধীমান্ প্রভুর আশ্চর্য মহিমার কাহিনি।

युधिष्ठिरःYudhiṣṭhira
युधिष्ठिरः:
Karta
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3, Singular, Parasmaipada
एतत्this
एतत्:
Karma
TypePronoun
Rootएतद्
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
आश्चर्यभूतम्having become a wonder; wondrous
आश्चर्यभूतम्:
TypeAdjective
Rootआश्चर्यभूत
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
हिindeed
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
माहात्म्यम्greatness; glory
माहात्म्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootमाहात्म्य
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
तस्यof that; its
तस्य:
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
धीमतःof the wise one
धीमतः:
TypeAdjective
Rootधीमत्
FormMasculine, Genitive, Singular

युधिछिर उवाच

युधिष्ठिर (Yudhiṣṭhira)
ब्रह्मा (Brahmā)
नारायण (Nārāyaṇa)
नारद (Nārada)
श्वेतद्वीप (Śvetadvīpa)
उपनिषद् (Upaniṣad)
चार वेद (the four Vedas)
पाञ्चरात्र आगम (Pāñcarātra Āgama)
सांख्य (Sāṅkhya)
योग (Yoga)