Puruṣaikatva-vyākhyāna: The One Virāṭ Puruṣa and the Many ‘Puruṣas’
Rudra–Brahmā Saṃvāda
ऊचुर्द्धिजातयो देवानेष च्छेत्स्यति संशयम् । यज्वा दानपति): श्रेष्ठ: सर्वभूतहितप्रिय:
ūcur dvijātayo devān eṣa chhetsyati saṁśayam | yajvā dānapatiḥ śreṣṭhaḥ sarvabhūtahitapriyaḥ || śrīmān rājā uparicaraḥ svayā senayā vāhanaiś ca saha ākāśamārgeṇa calati sma | tān antarīkṣacārīṇo vasūn sahasā āgatān dṛṣṭvā brahmarṣayo devatān ūcuḥ—“ayaṁ nareśo ’smākaṁ saṁśayaṁ dūrīkariṣyati; yata eṣa yajñakṛd dānapatiḥ śreṣṭhaḥ sarvabhūtānāṁ hitaiṣī priyaś ca” iti ||
দ্বিজ ঋষিরা দেবতাদের বললেন—“এই রাজাই আমাদের সংশয় দূর করবেন; কারণ তিনি যজ্ঞকারী, দানপতি, শ্রেষ্ঠ এবং সর্বভূতের কল্যাণে নিবেদিত ও প্রিয়।” শ্রীমান রাজা উপরিচর তাঁর সেনা ও যানবাহনসহ আকাশপথে অগ্রসর হচ্ছিলেন। অন্তরীক্ষচারী বসুগণকে হঠাৎ উপস্থিত হতে দেখে ব্রহ্মর্ষিরা দেবতাদের বললেন—এমন ধর্মপরায়ণ ও দানশীল নৃপতি নিশ্চয়ই অনিশ্চিত বিষয়ে সিদ্ধান্ত দেবেন।
भीष्म उवाच
A ruler’s moral authority rests on sacrificial responsibility (yajña), generosity (dāna), and universal benevolence (sarvabhūta-hita). Such virtues make one trustworthy enough to resolve doubts even among sages and gods.
Brahmarishis see the Vasus arrive suddenly and tell the gods that the approaching King Uparicara—moving through the sky with his forces—will dispel their uncertainty, because his character is marked by sacrifice, charity, excellence, and concern for all beings.