Previous Verse
Next Verse

Shloka 35

अश्वशिरो-आख्यानम्

Aśvaśiras / Hayaśiras Narrative: Retrieval of the Vedas

ब्रह्म! उसीने लोकको उन्नतिके पथपर ले जानेवाली यह धर्मकी मार्यादा स्थापित की है। देवताओं और पितरोंकी पूजा करनी चाहिये, यह उसीकी आज्ञा है ।।

nārada uvāca | brahman! sa eva lokān unnati-pathaṁ netuṁ dharma-maryādām etāṁ pratiṣṭhāpitavān | devatā-pitṛ-pūjā kartavyā—iti tasyaivājñā || brahmā sthāṇur manur dakṣo bhṛgur dharmas tapo yamaḥ | marīcir aṅgirā atriś ca pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ | vasiṣṭhaḥ parameṣṭhī sūryaś candramāḥ kardamaḥ krodho vikṛtaś ca—ete ekaviṁśatiḥ prajāpātayaḥ tasmin paramātmani sambhūtāḥ proktāḥ; te ca tasyaiva sanātana-dharma-maryādāṁ pālayanti pūjayanti ca ||

নারদ বললেন—হে ব্রাহ্মণ! তিনিই একমাত্র লোকসমূহকে উন্নতির পথে পরিচালিতকারী ধর্মের মર્યাদা প্রতিষ্ঠা করেছেন। দেবকার্য ও পিতৃকার্য পালনীয়—এটাই তাঁর আদেশ। ব্রহ্মা, স্থাণু (রুদ্র), মনু, দক্ষ, ভৃগু, ধর্ম, তপ, যম, মরীচি, অঙ্গিরা, অত্রি, পুলস্ত্য, পুলহ, ক্রতু, বসিষ্ঠ, পরমেষ্ঠী, সূর্য, চন্দ্র, কর্দম, ক্রোধ ও বিকৃত—এই একুশ প্রজাপতি সেই পরমাত্মা থেকেই উৎপন্ন বলে কথিত; এবং তাঁহার সনাতন ধর্ম-মর্যাদা পালন ও পূজা করেন।

ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
Karta
TypeNoun
Rootब्रह्मन्
FormMasculine, Nominative, Singular
स्थाणुःSthāṇu (Śiva)
स्थाणुः:
Karta
TypeNoun
Rootस्थाणु
FormMasculine, Nominative, Singular
मनुःManu
मनुः:
Karta
TypeNoun
Rootमनु
FormMasculine, Nominative, Singular
दक्षःDakṣa
दक्षः:
Karta
TypeNoun
Rootदक्ष
FormMasculine, Nominative, Singular
भृगुःBhṛgu
भृगुः:
Karta
TypeNoun
Rootभृगु
FormMasculine, Nominative, Singular
धर्मःDharma
धर्मः:
Karta
TypeNoun
Rootधर्म
FormMasculine, Nominative, Singular
तपःausterity (Tapas)
तपः:
Karta
TypeNoun
Rootतपस्
FormNeuter, Nominative, Singular
यमःYama
यमः:
Karta
TypeNoun
Rootयम
FormMasculine, Nominative, Singular
मरीचिःMarīci
मरीचिः:
Karta
TypeNoun
Rootमरीचि
FormMasculine, Nominative, Singular
अङ्गिराःAṅgiras
अङ्गिराः:
Karta
TypeNoun
Rootअङ्गिरस्
FormMasculine, Nominative, Singular
अत्रिःAtri
अत्रिः:
Karta
TypeNoun
Rootअत्रि
FormMasculine, Nominative, Singular
पुलस्त्यःPulastya
पुलस्त्यः:
Karta
TypeNoun
Rootपुलस्त्य
FormMasculine, Nominative, Singular
पुलहःPulaha
पुलहः:
Karta
TypeNoun
Rootपुलह
FormMasculine, Nominative, Singular
क्रतुःKratu
क्रतुः:
Karta
TypeNoun
Rootक्रतु
FormMasculine, Nominative, Singular

नारद उवाच

N
Nārada
B
Brahmā
S
Sthāṇu (Śiva/Rudra)
M
Manu
D
Dakṣa
B
Bhṛgu
D
Dharma
T
Tapas
Y
Yama
M
Marīci
A
Aṅgiras
A
Atri
P
Pulastya
P
Pulaha
K
Kratu
V
Vasiṣṭha
P
Parameṣṭhī
S
Sūrya (Sun)
C
Candramā (Moon)
K
Kardama
K
Krodha
V
Vikṛta
D
Devatās (gods)
P
Pitṛs (ancestors)
P
Paramātman

Educational Q&A

Dharma is not arbitrary: it is an established, divinely grounded moral order meant to uplift the worlds. Worship of gods and ancestors is presented as a binding injunction within that order, and even the cosmic progenitors (Prajāpatis) are portrayed as upholding and honoring this eternal Dharma.

Nārada is instructing a Brahman interlocutor, explaining that the Supreme Being instituted the norms of Dharma and commanded the worship of deities and ancestors. He then enumerates twenty-one Prajāpatis—cosmic progenitors—said to be born from the Supreme Self, who themselves maintain and worship that eternal Dharma-ordinance.