Previous Verse
Next Verse

Shloka 5

Yajña-bhāga-vyavasthā and the Pravṛtti–Nivṛtti Framework (यज्ञभागव्यवस्था तथा प्रवृत्तिनिवृत्तिधर्मविवेचनम्)

मदगुभि: खग्जरीटैश्न विचित्रैर्जीवजीवकै:

bhīṣma uvāca | madagubhiḥ khañjarīṭaiś ca vicitrair jīvajīvakaiḥ | tasmin parvate sarvata apsaraso vicaranti sma | nānāprāṇiśāntadhvaninā tatra sarvaḥ pradeśo vyāptaḥ | sahasrāṇi kinnarāḥ bhramarā madagavaḥ vicitrāḥ khañjarīṭāś cakoraś ca | śatāni madhuravāṇyā suśobhitā vicitravarṇā mayūrāḥ | rājahaṃsasamūhāḥ kālāḥ kokilāś ca tatra śāntāṃ madhurāṃ dhvaniṃ vitanvanti sma ||

ভীষ্ম বললেন—সেই পর্বতে সর্বত্র অপ্সরারা বিচরণ করছিল। নানাবিধ জীবের শান্ত, সুমধুর ধ্বনিতে সমগ্র অঞ্চল ভরে উঠেছিল। সেখানে সহস্র সহস্র কিন্নর, ভ্রমর, মদগু-পক্ষী, বিচিত্র খঞ্জরীট, চকর; মধুর কণ্ঠে শোভিত নানা বর্ণের শত শত ময়ূর; রাজহংসের দল এবং কৃষ্ণ কোকিল—সকলেই শান্ত, মনোহর সুর ছড়িয়ে দিচ্ছিল।

मदगुभिःby/with madgu-birds
मदगुभिः:
Karana
TypeNoun
Rootमदगु
FormMasculine, Instrumental, Plural
खञ्जरीटैःby/with wagtails (khajjarīta birds)
खञ्जरीटैः:
Karana
TypeNoun
Rootखञ्जरीट
FormMasculine, Instrumental, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
विचित्रैःvariegated, diverse
विचित्रैः:
Karana
TypeAdjective
Rootविचित्र
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
जीवजीवकैःby/with jīvajīvaka-birds
जीवजीवकैः:
Karana
TypeNoun
Rootजीवजीवक
FormMasculine, Instrumental, Plural

भीष्म उवाच

B
Bhishma
M
mountain
A
apsarases
K
kinnaras
B
bees (bhramara)
M
madagu-birds
K
khañjarīṭa (wagtails)
C
cakora (partridges)
P
peacocks (mayūra)
R
royal swans (rājahaṃsa)
C
cuckoos (kokila)

Educational Q&A

The verse foregrounds śānti (tranquility) through an image of harmonious nature and celestial presence, suggesting that a calm environment and gentle sounds support contemplation and the settling of the mind—an important backdrop for ethical reflection in the Śānti Parva.

Bhishma is describing a mountain region teeming with apsarases and many kinds of beings and birds. Their collective, sweet, peaceful sounds pervade the area, creating an atmosphere of serenity.