Yajña-bhāga-vyavasthā and the Pravṛtti–Nivṛtti Framework (यज्ञभागव्यवस्था तथा प्रवृत्तिनिवृत्तिधर्मविवेचनम्)
मदगुभि: खग्जरीटैश्न विचित्रैर्जीवजीवकै:
bhīṣma uvāca | madagubhiḥ khañjarīṭaiś ca vicitrair jīvajīvakaiḥ | tasmin parvate sarvata apsaraso vicaranti sma | nānāprāṇiśāntadhvaninā tatra sarvaḥ pradeśo vyāptaḥ | sahasrāṇi kinnarāḥ bhramarā madagavaḥ vicitrāḥ khañjarīṭāś cakoraś ca | śatāni madhuravāṇyā suśobhitā vicitravarṇā mayūrāḥ | rājahaṃsasamūhāḥ kālāḥ kokilāś ca tatra śāntāṃ madhurāṃ dhvaniṃ vitanvanti sma ||
ভীষ্ম বললেন—সেই পর্বতে সর্বত্র অপ্সরারা বিচরণ করছিল। নানাবিধ জীবের শান্ত, সুমধুর ধ্বনিতে সমগ্র অঞ্চল ভরে উঠেছিল। সেখানে সহস্র সহস্র কিন্নর, ভ্রমর, মদগু-পক্ষী, বিচিত্র খঞ্জরীট, চকর; মধুর কণ্ঠে শোভিত নানা বর্ণের শত শত ময়ূর; রাজহংসের দল এবং কৃষ্ণ কোকিল—সকলেই শান্ত, মনোহর সুর ছড়িয়ে দিচ্ছিল।
भीष्म उवाच
The verse foregrounds śānti (tranquility) through an image of harmonious nature and celestial presence, suggesting that a calm environment and gentle sounds support contemplation and the settling of the mind—an important backdrop for ethical reflection in the Śānti Parva.
Bhishma is describing a mountain region teeming with apsarases and many kinds of beings and birds. Their collective, sweet, peaceful sounds pervade the area, creating an atmosphere of serenity.