Shloka 19

शौचमार्जवमाचारमलौल्यं हृद्यसम्भ्रम: | इष्टानिष्टवियोगानां कृतानामविकत्थना

yājñavalkya uvāca | śaucam ārjavam ācāram alaulyaṁ hṛdya-sambhramaḥ | iṣṭāniṣṭa-viyogānāṁ kṛtānām avikatthanā dhairyam ānandaḥ prītiḥ utkarṣaḥ prakāśaḥ (jñāna-śaktiḥ) sukhaṁ śuddhir ārogyaṁ santoṣaḥ śraddhā akāpaṇyam asaṁrambhaḥ kṣamā dhṛtir ahiṁsā samatā satyam ṛṇa-rahitatā mṛdutā lajjā acaṁcalatā śaucaṁ saralatā sadācāraḥ alolupatā hṛdaye sambhramasya abhāvaḥ iṣṭa-an-iṣṭa-viyogasya akīrtanam dānena dhairya-dhāraṇam akāmata paropakāraḥ sarva-bhūteṣu dayā ca—ete sarve sattva-sambandhino guṇāḥ proktāḥ |

যাজ্ঞবল্ক্য বললেন—শৌচ, সরলতা, সদাচার, লোভহীনতা এবং হৃদয়ে অস্থিরতার অভাব; আর প্রিয়-অপ্রিয়ের বিচ্ছেদ ঘটলেও নিজের কৃতকর্মের ঢাকঢোল না পেটানো—এগুলি সত্ত্বের গুণ।

शौचम्purity/cleanliness
शौचम्:
Karta
TypeNoun
Rootशौच
FormNeuter, Nominative, Singular
आर्जवम्straightforwardness
आर्जवम्:
Karta
TypeNoun
Rootआर्जव
FormNeuter, Nominative, Singular
आचारःgood conduct
आचारः:
Karta
TypeNoun
Rootआचार
FormMasculine, Nominative, Singular
अलौल्यम्absence of greed/restlessness
अलौल्यम्:
Karta
TypeNoun
Rootअलौल्यम्
FormNeuter, Nominative, Singular
हृद्यसम्भ्रमःagitation/perturbation of the heart
हृद्यसम्भ्रमः:
Karta
TypeNoun
Rootहृद्य-सम्भ्रम
FormMasculine, Nominative, Singular
इष्टानिष्टवियोगानाम्of separations from the desired and undesired
इष्टानिष्टवियोगानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootइष्ट-अनिष्ट-वियोग
FormMasculine, Genitive, Plural
कृतानाम्that have occurred/been done
कृतानाम्:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootकृत
FormMasculine, Genitive, Plural
अविकत्थनाnon-boasting
अविकत्थना:
Karta
TypeNoun
Rootअ-विकत्थना
FormFeminine, Nominative, Singular

याज़्वल्क्य उवाच

Y
Yājñavalkya

Educational Q&A

The verse enumerates sattva-based virtues—purity, honesty, calmness, non-violence, truth, contentment, compassion, and desirelessness—presenting an ethical profile of a clear and harmonious mind that supports dharma.

In the didactic setting of Śānti Parva, Yājñavalkya is instructing by classifying moral and psychological traits; here he identifies the qualities that belong to sattva, contrasting them implicitly with rajasic and tamasic tendencies.