Previous Verse
Next Verse

Shloka 13

अध्याय २८१ — दानधर्मः, न्यायागतधनम्, ऋणत्रय-परिशोधनं च

Dāna ethics, lawful wealth, and settling obligations

कुरुनन्दन! तदनन्तर वृत्रासुरके मृत शरीरसे सम्पूर्ण जगत्‌को भय देनेवाली महाघोर एवं क्रूर स्वभाववाली ब्रह्महत्या प्रकट हुई। उसके दाँत बड़े विकराल थे। उसकी आकृति कृष्ण और पिंगल वर्णकी थी। वह देखनेमें बड़ी भयानक और विकृत रूपवाली थी ।। प्रकीर्णमूर्थजा चैव घोरनेत्रा च भारत । कपालमालिनी चैव कृत्येव भरतर्षभ,भरतनन्दन! उसके बाल बिखरे हुए थे, नेत्र बड़े भयावने थे। उसके गलेमें नरमुण्डोंकी माला थी। भरतश्रेष्ठ! वह कृत्या-सी जान पड़ती थी

kurunandana! tadanantaraṃ vṛtrāsurake mṛta-śarīre samastaṃ jagad bhayaṃ dātuṃ samarthā mahāghorā ca krūra-svabhāvā ca brahmahatyā prādurabhavat. tasyā dantā mahāvikarālāḥ. tasyā ākṛtiḥ kṛṣṇa-piṅgala-varṇā. sā darśane mahābhayānākārā vikṛta-rūpā ca. prakīrṇa-mūrdhajā caiva ghoranetrā ca bhārata, kapāla-mālinī caiva kṛtyeva bharatarṣabha, bharatanandana! tasyāḥ keśāḥ prakīrṇāḥ, netrāṇi ghorāṇi, kaṇṭhe nara-muṇḍa-mālā; sā kṛtyā-sadṛśīva babhūva.

ভীষ্ম বললেন— হে কুরুনন্দন! এরপর বৃত্রাসুরের দেহ পতিত হতেই ‘ব্রহ্মহত্যা’ নামে সেই শক্তি প্রকাশ পেল—অতিঘোর, নিষ্ঠুর স্বভাবের, সমগ্র জগতকে ভীত করতে সক্ষম। তার দাঁত ছিল বিকট; তার দেহাকৃতি কৃষ্ণ ও পিঙ্গল বর্ণের; দর্শনে সে ছিল ভয়ংকর ও বিকৃত। হে ভারতবংশীয়! তার কেশ ছিল এলোমেলো, চোখ ছিল ঘোর; গলায় ছিল নরমুণ্ডের মালা। হে ভরতশ্রেষ্ঠ! সে কৃত্যা-সদৃশ—দেহধারী অভিশাপ—মনে হচ্ছিল।

प्रकीर्णमूर्धजाshe whose hair is scattered/dishevelled
प्रकीर्णमूर्धजा:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रकीर्ण-मूर्धज
FormFeminine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
घोरनेत्राshe whose eyes are terrible
घोरनेत्रा:
Karta
TypeAdjective
Rootघोर-नेत्र
FormFeminine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
भारतO Bhārata (descendant of Bharata)
भारत:
TypeNoun
Rootभारत
FormMasculine, Vocative, Singular
कपालमालिनीshe who has a garland of skulls
कपालमालिनी:
Karta
TypeAdjective
Rootकपाल-मालिन्
FormFeminine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
कृत्याa (malevolent) magical creation; witch-like entity
कृत्या:
Karta
TypeNoun
Rootकृत्या
FormFeminine, Nominative, Singular
इवlike/as if
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
भरतर्षभO bull among the Bharatas
भरतर्षभ:
TypeNoun
Rootभरत-ऋषभ
FormMasculine, Vocative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
K
Kuru prince (Yudhiṣṭhira, implied by address)
V
Vṛtrāsura (Vṛtra)
B
Brahmahatyā (personified sin)
K
kṛtyā (curse-apparition)
G
garland of skulls (kapāla-mālā)