Previous Verse
Next Verse

Shloka 2

Adhyātma-krama: Indriya–Manas–Buddhi–Ātman Hierarchy and Citta-Prasāda (आध्यात्मक्रमः)

तत्र चेन्न भवेदेवं संशय: कर्मसिद्धये । कि तु कर्म स्वभावो<यं ज्ञानं कर्मेति वा पुन:,यदि कर्ममें संशय न हो तो वह सिद्धि देनेवाला होता है। यहाँ संदेह यह होता है कि क्या यह कर्म स्वभावसिद्ध है अथवा ज्ञानजनित?

tatra cen na bhaved evaṁ saṁśayaḥ karmasiddhaye | kintu karma svabhāvo ’yaṁ jñānaṁ karmeti vā punaḥ ||

এই বিষয়ে যদি এমন সংশয় না থাকত, তবে কর্মই নিশ্চিতভাবে সিদ্ধিলাভের সরাসরি উপায় হতো। কিন্তু এখানে সংশয় এই—এই কর্ম কি স্বভাবজাত, না কি জ্ঞাননিষ্ঠ কর্ম?

तत्रthere, in that matter
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
Formindeclinable (locative adverb)
चेत्if
चेत्:
TypeIndeclinable
Rootचेत्
Formconditional particle
not
:
TypeIndeclinable
Root
Formnegation
भवेत्would be / should be
भवेत्:
TypeVerb
Rootभू
Formvidhilin (optative), parasmaipada, 3rd person, singular, present-system
एवम्thus, in this way
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
Formindeclinable (manner adverb)
संशयःdoubt
संशयः:
Karta
TypeNoun
Rootसंशय
Formmasculine, nominative, singular
कर्मसिद्धयेfor the accomplishment/success of action
कर्मसिद्धये:
Sampradana
TypeNoun
Rootकर्मसिद्धि
Formfeminine, dative, singular
किम्what?
किम्:
TypePronoun
Rootकिम्
Formneuter, nominative/accusative, singular (interrogative)
तुbut, however
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
Formindeclinable (adversative/emphatic particle)
कर्मaction
कर्म:
Karta
TypeNoun
Rootकर्मन्
Formneuter, nominative, singular
स्वभावःnature, inherent character
स्वभावः:
Karta
TypeNoun
Rootस्वभाव
Formmasculine, nominative, singular
अयम्this
अयम्:
Karta
TypePronoun
Rootइदम्
Formmasculine, nominative, singular
ज्ञानम्knowledge
ज्ञानम्:
Karta
TypeNoun
Rootज्ञान
Formneuter, nominative, singular
कर्मaction
कर्म:
Karta
TypeNoun
Rootकर्मन्
Formneuter, nominative, singular
इतिthus, as (it is said/thought)
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
Formquotative particle
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
Formdisjunctive particle
पुनःagain; moreover
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः
Formindeclinable (adverb)

व्यास उवाच

V
Vyāsa