Shloka 7
वैशम्पायन उवाच तस्य तद् वचन श्रुत्वा माद्रीपुत्रस्य धीमतः । स तु कौशलसंयुक्तं सूक्ष्मचित्रार्थसम्मतम्,वैशम्पायनजी कहते हैं--भरतनन्दन! जनमेजय! बुद्धिमान् माद्रीपुत्र नकुलकी वह बात कौशलयुक्त तो थी ही, सूक्ष्म तथा विचित्र अर्थसे भी सम्पन्न थी। उसे सुनकर बाणशय्यापर सोये हुए धनुर्वेदके पारड्गत विद्वान् धर्मज्ञ भीष्मने शिक्षाप्राप्त महामनस्वी द्रोणशिष्य नकुलको सुन्दर स्वर एवं वर्णोंसे युक्त वाणीमें इस प्रकार उत्तर देना आरम्भ किया
vaiśampāyana uvāca | tasya tad vacanaṃ śrutvā mādrīputrasya dhīmataḥ | sa tu kauśalasaṃyuktaṃ sūkṣmacitrārthasammatam |
বৈশম্পায়ন বললেন—বুদ্ধিমান মাদ্রীপুত্র নকুলের সেই কথা শুনে, শরশয্যায় শান্তভাবে শায়িত ধর্মজ্ঞ ও ধনুর্বিদ্যায় পারদর্শী ভীষ্ম বুঝলেন যে উক্তিটি কেবল কৌশলপূর্ণই নয়, সূক্ষ্ম ও বিচিত্র অর্থেও সমৃদ্ধ। তখন দ্রোণের শিষ্য মহামনা নকুলকে তিনি মধুর স্বর ও সুগঠিত অক্ষরযুক্ত বাক্যে এইভাবে উত্তর দিতে আরম্ভ করলেন।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical ideal of thoughtful discourse: a good question or statement should be skillful in expression and subtle in meaning, and a true teacher responds with clarity, refinement, and dharma-grounded understanding.
Vaiśampāyana narrates that Nakula has spoken; Bhīṣma, lying on the arrow-bed, recognizes the quality of Nakula’s words and begins his reply, setting up Bhīṣma’s forthcoming instruction in the Śānti Parva.