Previous Verse
Next Verse

Shloka 39

आपद्धर्मनिर्णयः — विश्वामित्र-श्वपचसंवादः

Apaddharma Determination: Dialogue of Viśvāmitra and the Śvapaca

करिष्ये जीविते यत्नं यावद्‌ युक्‍त्या प्रतिग्रहात्‌ | “तथापि मुझ-जैसे बुद्धिमानूको घबराना नहीं चाहिये। अतः: जहाँतक युक्ति काम देगी, परस्पर सहयोगका आदान-प्रदान करके मैं जीवन-रक्षाके लिये प्रयत्न करूँगा ।।

kariṣye jīvite yatnaṁ yāvad yuktyā pratigrahāt |

ভীষ্ম বললেন—যতক্ষণ যুক্তি কার্যকর থাকে, ততক্ষণ আমি পারস্পরিক সহায়তার আদান‑প্রদান করে প্রাণরক্ষার জন্য চেষ্টা করব। কারণ বুদ্ধিসম্পন্ন, বিদ্বান ও নীতিশাস্ত্রে পারদর্শী ব্যক্তি মহৎ ও ভয়ংকর বিপদে পড়লেও তাতে ডুবে যায় না; সে মুক্তির জন্যই উদ্যোগী হয়।

करिष्येI shall do / I will undertake
करिष्ये:
Karta
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलृट् (भविष्यत्), आत्मनेपद, उत्तम, एकवचन
जीवितेin life / for living
जीविते:
Adhikarana
TypeNoun
Rootजीवित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसक, सप्तमी, एकवचन
यत्नम्effort
यत्नम्:
Karma
TypeNoun
Rootयत्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
यावत्as long as / so far as
यावत्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयावत् (अव्यय)
युक्त्याby means of reasoning / strategy
युक्त्या:
Karana
TypeNoun
Rootयुक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
प्रतिग्रहात्from acceptance / from receiving (help, gifts)
प्रतिग्रहात्:
Apadana
TypeNoun
Rootप्रतिग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma

Educational Q&A

Even in severe adversity, a truly wise person does not collapse into despair; using yukti (sound reasoning) and appropriate means—including mutual assistance—he continues to strive for protection of life and a way out of danger.

In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and nīti. Here he emphasizes practical wisdom: when threatened by calamity, one should employ reasoned strategy and reciprocal support to safeguard life rather than surrender to fear.