Previous Verse
Next Verse

Shloka 55

शल्यपरिघातः (Śalya Under Encirclement) — Mahābhārata, Śalya-parva, Adhyāya 12

माद्रीपुत्रो शतेनाजी विव्याथ निशितै: शरै: । फिर सात्यकिको पचीस, भीमसेनको पाँच तथा माद्रीके पुत्रोंकी सौ तीखे बाणोंसे रणभूमिमें घायल कर दिया ।। एवं विचरतस्तस्य संग्रामे राजसत्तम

mādrīputro śatenājī vivyātha niśitaiḥ śaraiḥ | evaṃ vicaratas tasya saṃgrāme rājasattama ||

সঞ্জয় বললেন—মাদ্রীর পুত্র যুদ্ধক্ষেত্রে শত তীক্ষ্ণ শর নিক্ষেপ করে তাকে বিদ্ধ করল এবং রণভূমিতে ভীষণভাবে আহত করল। এভাবে সেই রাজশ্রেষ্ঠ যখন যুদ্ধের ঘনঘোর মধ্যে বিচরণ করছিলেন, তখন অস্ত্রের সংঘর্ষ অব্যাহত রইল; প্রত্যেকে নিজের ক্ষাত্রধর্ম অনুসারে নির্দয় যুদ্ধে প্রবৃত্ত হল।

माद्रीof Madri
माद्री:
Sambandha
TypeNoun
Rootमाद्री
FormFeminine, Genitive, Singular
पुत्रौthe two sons
पुत्रौ:
Karta
TypeNoun
Rootपुत्र
FormMasculine, Nominative, Dual
शतेनwith a hundred
शतेन:
Karana
TypeNoun
Rootशत
FormNeuter, Instrumental, Singular
अजीin battle
अजी:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअजि
FormMasculine, Locative, Singular
विव्याथwounded/afflicted
विव्याथ:
TypeVerb
Rootव्यथ्
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular
निशितैःwith sharp
निशितैः:
Karana
TypeAdjective
Rootनिशित
FormMasculine, Instrumental, Plural
शरैःarrows
शरैः:
Karana
TypeNoun
Rootशर
FormMasculine, Instrumental, Plural
एवम्thus
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
विचरतःof (him) moving about/roaming
विचरतः:
TypeVerb
Rootवि-चर्
FormPresent active participle, Masculine/Neuter, Genitive, Singular
तस्यof him
तस्य:
Sambandha
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
संग्रामेin the battle
संग्रामे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसंग्राम
FormMasculine, Locative, Singular
राजसत्तमO best of kings
राजसत्तम:
TypeNoun
Rootराजसत्तम
FormMasculine, Vocative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
M
Mādrīputra (Nakula/Sahadeva)
A
arrows (śara)
B
battlefield (saṃgrāma/ājī)

Educational Q&A

The verse underscores the harsh reality of kṣatriya warfare: prowess and duty are enacted through disciplined action, yet the consequences are immediate and bodily. It frames combat as a domain where dharma is claimed through conduct, even as suffering is unavoidable.

Sañjaya reports that Mādrī’s son (Nakula or Sahadeva) pierces an opponent with a hundred sharp arrows, wounding him on the battlefield, while the addressed ‘best of kings’ continues moving amid the ongoing fight.