Previous Verse
Next Verse

Shloka 21

Aśvatthāmā’s Stuti of Rudra and Śiva’s Empowerment (सौप्तिकपर्व, अध्याय ७)

किन्हींके हाथोंमें ही कान थे। कितने ही हजार-हजार नेत्र और लंबे पेटवाले थे। कितनोंके शरीर मांसरहित, हड्ियोंके ढाँचे मात्र थे। भरतनन्दन! कोई कौओंके समान मुखवाले थे तो कोई बाजके समान। राजन! किन्हीं-किन्हींके तो सिर ही नहीं थे। भारत! कोई-कोई भालूके समान मुखवाले थे। उन सबके नेत्र और जिह्लाएँ तेजसे प्रज्वलित हो रही थीं। अंगोंकी कान्ति आगकी ज्वालाके समान जान पड़ती थी

sañjaya uvāca | kecid hastagata-karṇā āsan | kecid bahu-sahasra-netrā dīrgha-udaraś ca | kecic charīrāṇi māṃsa-rahitāni kevalaṃ asthi-paṅjarāṇi | bharata-nandana, kecit kāka-mukhā iva kecid vāyasa-mukhā iva, kecid śyena-mukhā iva | rājan, kecid aśirasā eva | bhārata, kecid ṛkṣa-sadṛśa-mukhāḥ | teṣāṃ sarveṣāṃ netrāṇi jihvāś ca tejasā pradīptāni | aṅga-kāntiś ca vahni-jvālā-sadṛśī babhāsa |

সঞ্জয় বললেন—কারও হাতে হাতেই কান ছিল। কারও ছিল হাজারে হাজারে চোখ এবং দীর্ঘ উদর। কেউ ছিল মাংসহীন—শুধু অস্থিপঞ্জর মাত্র। হে ভরতনন্দন! কেউ কাক-মুখ, কেউ বাজপাখি-মুখ; হে রাজন! কেউ কেউ তো শিরোহীনও ছিল। হে ভারত! কারও মুখ ছিল ভালুকের মতো। তাদের সকলের চোখ ও জিহ্বা তেজে জ্বলছিল, আর অঙ্গপ্রভা অগ্নিশিখার মতোই প্রতীয়মান হচ্ছিল।

केषाञ्चित्of some
केषाञ्चित्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootकिम्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
हस्तेषुin (their) hands
हस्तेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootहस्त
FormMasculine, Locative, Plural
एवindeed/only
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
कर्णाःears
कर्णाः:
Karta
TypeNoun
Rootकर्ण
FormMasculine, Nominative, Plural
आसन्were
आसन्:
TypeVerb
Rootअस्
FormImperfect, 3, Plural
केषाञ्चित्of some
केषाञ्चित्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootकिम्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
सहस्राणिthousands
सहस्राणि:
Karta
TypeNoun
Rootसहस्र
FormNeuter, Nominative, Plural
सहस्राणिthousands
सहस्राणि:
Karta
TypeNoun
Rootसहस्र
FormNeuter, Nominative, Plural
नेत्राणिeyes
नेत्राणि:
Karta
TypeNoun
Rootनेत्र
FormNeuter, Nominative, Plural
दीर्घोदराःlong-bellied
दीर्घोदराः:
Karta
TypeAdjective
Rootदीर्घोदर
FormMasculine, Nominative, Plural
आसन्were
आसन्:
TypeVerb
Rootअस्
FormImperfect, 3, Plural
केषाञ्चित्of some
केषाञ्चित्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootकिम्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
शरीराणिbodies
शरीराणि:
Karta
TypeNoun
Rootशरीर
FormNeuter, Nominative, Plural
मांसवर्जितानिdevoid of flesh
मांसवर्जितानि:
Karta
TypeAdjective
Rootमांसवर्जित
FormNeuter, Nominative, Plural
अस्थिसंस्थानमात्राणिmere frameworks of bones
अस्थिसंस्थानमात्राणि:
Karta
TypeAdjective
Rootअस्थि-संस्थान-मात्र
FormNeuter, Nominative, Plural
आसन्were
आसन्:
TypeVerb
Rootअस्
FormImperfect, 3, Plural
भरतनन्दनO descendant of Bharata
भरतनन्दन:
TypeNoun
Rootभरतनन्दन
FormMasculine, Vocative, Singular
केचित्some
केचित्:
Karta
TypePronoun
Rootकिम्
FormMasculine, Nominative, Plural
काकमुखाःhaving crow-like faces
काकमुखाः:
Karta
TypeAdjective
Rootकाकमुख
FormMasculine, Nominative, Plural
आसन्were
आसन्:
TypeVerb
Rootअस्
FormImperfect, 3, Plural
केचित्some
केचित्:
Karta
TypePronoun
Rootकिम्
FormMasculine, Nominative, Plural
श्येनमुखाःhaving hawk-like faces
श्येनमुखाः:
Karta
TypeAdjective
Rootश्येनमुख
FormMasculine, Nominative, Plural
आसन्were
आसन्:
TypeVerb
Rootअस्
FormImperfect, 3, Plural
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
केषाञ्चित्of some
केषाञ्चित्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootकिम्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
शिरांसिheads
शिरांसि:
Karta
TypeNoun
Rootशिरस्
FormNeuter, Nominative, Plural
not
:
TypeIndeclinable
Root
एवindeed/at all
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
आसन्were
आसन्:
TypeVerb
Rootअस्
FormImperfect, 3, Plural
भारतO Bharata
भारत:
TypeNoun
Rootभारत
FormMasculine, Vocative, Singular
केचित्some
केचित्:
Karta
TypePronoun
Rootकिम्
FormMasculine, Nominative, Plural
ऋक्षमुखाःhaving bear-like faces
ऋक्षमुखाः:
Karta
TypeAdjective
Rootऋक्षमुख
FormMasculine, Nominative, Plural
आसन्were
आसन्:
TypeVerb
Rootअस्
FormImperfect, 3, Plural
तेषाम्of them
तेषाम्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
नेत्राणिeyes
नेत्राणि:
Karta
TypeNoun
Rootनेत्र
FormNeuter, Nominative, Plural
जिह्वाःtongues
जिह्वाः:
Karta
TypeNoun
Rootजिह्वा
FormFeminine, Nominative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
तेजसाwith/through fiery energy
तेजसा:
Karana
TypeNoun
Rootतेजस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
प्रज्वलन्तिblazed
प्रज्वलन्ति:
TypeVerb
Rootप्र-√ज्वल्
FormPresent, 3, Plural
स्मindeed (past-narrative particle)
स्म:
TypeIndeclinable
Rootस्म
अङ्गानाम्of (their) limbs
अङ्गानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअङ्ग
FormNeuter, Genitive, Plural
कान्तिःsplendor/brightness
कान्तिः:
Karta
TypeNoun
Rootकान्ति
FormFeminine, Nominative, Singular
अग्निज्वालासमाlike a flame of fire
अग्निज्वालासमा:
Karta
TypeAdjective
Rootअग्नि-ज्वाला-सम
FormFeminine, Nominative, Singular
अभवत्appeared/was
अभवत्:
TypeVerb
Rootभू
FormImperfect, 3, Singular

संजय उवाच

S
Sanjaya
D
Dhritarashtra (implied by 'rājan')
B
Bharata lineage (address: bharata-nandana, bhārata)
C
crow (kāka)
H
hawk (śyena)
B
bear (ṛkṣa)
F
fire/flame (vahni/jvālā)