Adhyaya 11 — Draupadī’s Grief, Demand for Justice, and Bhīma’s Departure
नामर्षयत कौन्तेयो भीमसेनो महाबल: । दुःखके कारण द्रौपदीका यह भाँति-भाँतिका विलाप सुनकर महाबली कुन्तीकुमार भीमसेन इसे सहन न कर सके ।।
vaiśampāyana uvāca |
na amarṣayat kaunteyo bhīmaseno mahābalaḥ |
duḥkha-kāraṇaṃ draupadyāḥ evaṃ bhānti-bhānti-kam vilāpaṃ śrutvā mahābalī kuntī-kumāro bhīmasenaḥ etat soḍhuṃ na śaśāka ||
sa kāñcana-vicitra-aṅgaṃ ratham āruroha mahārathaḥ |
visphārya saśaraṃ cāpaṃ tūṛṇam aśvān acodayat ||
বৈশম্পায়ন বললেন—দুঃখ ও তার কারণ থেকে উদ্ভূত দ্রৌপদীর বহুবিধ বিলাপ শুনে কুন্তীপুত্র মহাবলী ভীমসেন আর সহ্য করতে পারলেন না। দ্রোণপুত্রকে বধ করার দৃঢ় সংকল্প করে সেই মহারথী স্বর্ণভূষিত, বিচিত্র নির্মিত রথে আরোহণ করলেন; তীরসহ ধনুক টেনে, নকুলকে সারথি করে, সঙ্গে সঙ্গে অশ্বদের তাড়িয়ে দিলেন।
वैशम्पायन उवाच
The passage highlights how grief can ignite a powerful impulse toward retribution; it frames Bhīma’s response as a kṣatriya’s decisive resolve, while implicitly raising the ethical tension between righteous justice and anger-driven vengeance.
Hearing Draupadī’s intense lament after the night massacre, Bhīma cannot bear it; he mounts an ornate chariot, readies his bow and arrows, and rushes forward determined to kill Droṇa’s son (Aśvatthāmā), with Nakula acting as charioteer in the given account.