Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

(पश्यस्व पश्यस्व विशोक मे त्व॑ बल॑ परेषामभिघातभिन्नम्‌ । नानास्वरान्‌ पश्य विमुच्य सर्वे तथा द्रवन्ते बलिनो धार्तराष्ट्रा: ।।) विशोक! देखो, देखो, मेरा बल। मेरे आघातोंसे शत्रुओंकी सेना विदीर्ण हो उठी है। देखो, धृतराष्ट्रके सभी बलवान पुत्र नाना प्रकारके आर्तनाद करते हुए भागने लगे हैं। ईक्षस्वैतां भारतीं दीर्यमाणा- मेते कस्माद्‌ विद्रवन्ते नरेन्द्रा: । व्यक्त धीमान्‌ सव्यसाची नराग्रय: सैन्यं होतच्छादयत्याशु बाणै:,सारथे! इस कौरव-सेनापर तो दृष्टिपात करो। इसमें भी दरार पड़ती जा रही है। ये राजालोग क्‍यों भाग रहे हैं? इससे तो स्पष्ट जान पड़ता है कि बुद्धिमान्‌ नरश्रेष्ठ अर्जुन आ गये। वे ही अपने बाणोंद्वारा शीघ्रता-पूर्वक इस सेनाको आच्छादित कर रहे हैं

bhīmasena uvāca | paśyasva paśyasva viśoka me tvaṁ balaṁ pareṣām abhighātabhinnam | nānāsvarān paśya vimucya sarve tathā dravante balino dhārtarāṣṭrāḥ || īkṣasvaitāṁ bhāratīṁ dīryamāṇām ete kasmād vidravante narendrāḥ | vyaktaṁ dhīmān savyasācī narāgryaḥ sainyaṁ hotacchādayaty āśu bāṇaiḥ ||

ভীমসেন বললেন—“বিশোক, দেখো—দেখো আমার শক্তি। আমার আঘাতে শত্রুসেনা বিদীর্ণ হয়েছে। দেখো, ধৃতরাষ্ট্রের সব বলবান পুত্র নানা স্বরে আর্তনাদ করতে করতে পালিয়ে যাচ্ছে। এই কৌরব-সেনার দিকে তাকাও—এখনও তা ফেটে যাচ্ছে। এই রাজারা কেন ছুটছে? স্পষ্টই বোঝা যায়, বুদ্ধিমান নরশ্রেষ্ঠ সব্যসাচী অর্জুন এসে পড়েছেন; তিনি দ্রুত তাঁর বাণে এই যুদ্ধক্ষেত্র আচ্ছাদিত করছেন।”

पश्यस्वlook!
पश्यस्व:
Karma
TypeVerb
Rootपश् (दृश्-अर्थे)
Formलोट् (imperative), 2, singular, आत्मनेपद
पश्यस्वlook!
पश्यस्व:
Karma
TypeVerb
Rootपश् (दृश्-अर्थे)
Formलोट् (imperative), 2, singular, आत्मनेपद
विशोकO Viśoka
विशोक:
TypeNoun
Rootविशोक
Formmasculine, vocative, singular
मेmy
मे:
TypePronoun
Rootअस्मद्
Formgenitive, singular
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Formnominative, singular
बलम्strength/force
बलम्:
Karma
TypeNoun
Rootबल
Formneuter, accusative, singular
परेषाम्of the enemies/others
परेषाम्:
TypeAdjective
Rootपर
Formmasculine/neuter, genitive, plural
अभिघातby (my) blows/strikes
अभिघात:
Karana
TypeNoun
Rootअभिघात
Formmasculine, instrumental, singular
भिन्नम्split, shattered
भिन्नम्:
TypeAdjective
Rootभिद् (क्त)
Formneuter, accusative, singular
नानाvarious
नाना:
TypeIndeclinable
Rootनाना
स्वरान्cries/sounds
स्वरान्:
Karma
TypeNoun
Rootस्वर
Formmasculine, accusative, plural
पश्यsee!
पश्य:
Karma
TypeVerb
Rootपश्
Formलोट् (imperative), 2, singular, परस्मैपद
विमुच्यhaving uttered/letting out
विमुच्य:
TypeIndeclinable
Rootवि+मुच् (ल्यप्)
Formabsolutive (ल्यप्)
सर्वेall
सर्वे:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व
Formmasculine, nominative, plural
तथाthus/so
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
द्रवन्तेrun away/flee
द्रवन्ते:
TypeVerb
Rootद्रु (द्रव्)
Formलट् (present), 3, plural, आत्मनेपद
बलिनःstrong
बलिनः:
Karta
TypeAdjective
Rootबलिन्
Formmasculine, nominative, plural
धार्तराष्ट्राःsons of Dhṛtarāṣṭra/Kauravas
धार्तराष्ट्राः:
Karta
TypeNoun
Rootधार्तराष्ट्र
Formmasculine, nominative, plural
ईक्षस्वbehold!
ईक्षस्व:
Karma
TypeVerb
Rootईक्ष्
Formलोट् (imperative), 2, singular, आत्मनेपद
एताम्this (f.)
एताम्:
Karma
TypePronoun
Rootएतद्
Formfeminine, accusative, singular
भारतीम्Bhārata army/host (here: the Kuru host)
भारतीम्:
Karma
TypeNoun
Rootभारती
Formfeminine, accusative, singular
दीर्यमाणाम्being torn/splitting
दीर्यमाणाम्:
TypeAdjective
Rootदॄ (दीर्य) (शानच्)
Formfeminine, accusative, singular
एतेthese
एते:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
Formmasculine, nominative, plural
कस्मात्from what cause?/why
कस्मात्:
Apadana
TypePronoun
Rootकिम्
Formablative, singular
विद्रवन्तेflee away
विद्रवन्ते:
TypeVerb
Rootवि+द्रु (द्रव्)
Formलट् (present), 3, plural, आत्मनेपद
नरेन्द्राःkings (lords of men)
नरेन्द्राः:
Karta
TypeNoun
Rootनरेन्द्र
Formmasculine, nominative, plural
व्यक्तम्clearly
व्यक्तम्:
TypeIndeclinable
Rootव्यक्त
धीमान्wise
धीमान्:
TypeAdjective
Rootधीमन्
Formmasculine, nominative, singular
सव्यसाचीArjuna (ambidextrous archer)
सव्यसाची:
Karta
TypeNoun
Rootसव्यसाचिन्
Formmasculine, nominative, singular
नराग्र्यःbest of men
नराग्र्यः:
Karta
TypeNoun
Rootनराग्र्य
Formmasculine, nominative, singular
सैन्यम्army
सैन्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootसैन्य
Formneuter, accusative, singular
एतत्this
एतत्:
Karma
TypePronoun
Rootएतद्
Formneuter, accusative, singular
छादयतिcovers/veils
छादयति:
TypeVerb
Rootछाद्
Formलट् (present), 3, singular, परस्मैपद
आशुquickly
आशु:
TypeIndeclinable
Rootआशु
बाणैःwith arrows
बाणैः:
Karana
TypeNoun
Rootबाण
Formmasculine, instrumental, plural
सारथेO charioteer
सारथे:
TypeNoun
Rootसारथि
Formmasculine, vocative, singular

भीमसेन उवाच

B
Bhīmasena (Bhīma)
V
Viśoka
D
Dhṛtarāṣṭra
D
Dhārtarāṣṭras (Kauravas; Dhṛtarāṣṭra’s sons/party)
A
Arjuna
K
Kaurava army
A
arrows (bāṇa)