Previous Verse
Next Verse

Shloka 30

Adhyāya 36: Ghora-yuddha-varṇanam

A Clinical Description of the Intensified Engagement

त॑ चेन्मृत्यु: सर्वहरो5भिरक्षेत्‌ सदाप्रमत्त: समरे पाण्डुपुत्रम्‌ । तं॑ वा हनिष्यामि रणे समेत्य यास्यामि वा भीष्ममुखो यमाय,“यदि सबका संहार करनेवाली मृत्यु सदा सावधान रहकर समरांगणमें पाण्डुपुत्र अर्जुनकी रक्षा करे तो रणक्षेत्रमें उससे भी भिड़कर या तो मैं उसे ही मार डालूँगा या स्वयं ही भीष्मके सम्मुख यमलोकको चला जाऊँगा

taṁ cen mṛtyuḥ sarva-haro 'bhirakṣet sadā-pramattaḥ samare pāṇḍu-putram | taṁ vā haniṣyāmi raṇe sametya yāsyāmi vā bhīṣma-mukho yamāya ||

সঞ্জয় বললেন—যদি সর্বহরণকারী মৃত্যু সদা সতর্ক হয়ে সমরাঙ্গণে পাণ্ডুপুত্র অর্জুনকে রক্ষা করে, তবুও আমি রণক্ষেত্রে সেই রক্ষকের মুখোমুখি হব—হয় তাকে সেখানেই বধ করব, নয়তো নিজেই ভীষ্মের সম্মুখে যমলোকে গমন করব।

तत्then/that (in that case)
तत्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
चेत्if
चेत्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootचेत्
मृत्युःdeath
मृत्युः:
Karta
TypeNoun
Rootमृत्यु
FormMasculine, Nominative, Singular
सर्वहरःall-destroying, taking away everything
सर्वहरः:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्वहर
FormMasculine, Nominative, Singular
अभिरक्षेत्should protect
अभिरक्षेत्:
TypeVerb
Rootअभि-रक्ष्
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
सदाalways
सदा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootसदा
अप्रमत्तःunheedless? (actually: vigilant, not careless)
अप्रमत्तः:
Karta
TypeAdjective
Rootअ-प्रमत्त
FormMasculine, Nominative, Singular
समरेin battle
समरे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसमर
FormMasculine, Locative, Singular
पाण्डुपुत्रम्the son of Pandu (Arjuna)
पाण्डुपुत्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootपाण्डुपुत्र
FormMasculine, Accusative, Singular
तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
वाor/indeed
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
हनिष्यामिI shall kill
हनिष्यामि:
TypeVerb
Rootहन्
FormFuture (Lृट्), 1st, Singular, Parasmaipada
रणेin battle
रणे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरण
FormMasculine, Locative, Singular
समेत्यhaving met/encountered
समेत्य:
TypeVerb
Rootसम्-इ
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada
यास्यामिI shall go
यास्यामि:
TypeVerb
Rootया
FormFuture (Lृट्), 1st, Singular, Parasmaipada
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
भीष्ममुखःwith Bhishma as (my) face/front; facing Bhishma
भीष्ममुखः:
Karta
TypeAdjective
Rootभीष्ममुख
FormMasculine, Nominative, Singular
यमायto Yama (death), to the realm of Yama
यमाय:
Sampradana
TypeNoun
Rootयम
FormMasculine, Dative, Singular

संजय उवाच

S
Sanjaya
M
Mṛtyu (Death, personified)
A
Arjuna (Pāṇḍuputra)
B
Bhīṣma
Y
Yama
Y
Yamaloka