कर्णपर्व — पञ्चदशोऽध्यायः | Karṇa Parva, Chapter 15: Pāṇḍya’s Advance and Aśvatthāmā’s Counterstroke
सर्वभूतवरौ वीरी नरनारायणाविमौ । “जो सदा चन्द्रमाकी कान्ति
sañjaya uvāca |
sarvabhūtavarau vīrau naranārāyaṇāv imau |
yo sadā candramā-kāntiṃ agni-dīptiṃ vāyu-balaṃ sūrya-tejaś ca dhārayati, tau eva imau vīrau śrīkṛṣṇārjunau |
ekasmin rathopaviṣṭau etau vīrau brahma-śaṅkarābhyāṃ samau sarvathā ajeyau |
etau eva sarvabhūteṣu śreṣṭhau vīrau narāyaṇau naraś ca |
ity etan mahad āścaryaṃ dṛṣṭvā śrutvā ca bhārata ||
এই দুই বীর সকল জীবের মধ্যে শ্রেষ্ঠ—নর ও নারায়ণ স্বয়ং। যাঁরা সদা চন্দ্রের কান্তি, অগ্নির দীপ্তি, বায়ুর বল এবং সূর্যের তেজ ধারণ করেন, তাঁরাই এই শ্রীকৃষ্ণ ও অর্জুন। এক রথে উপবিষ্ট এই দুইজন ব্রহ্মা ও ভগবান শঙ্করের ন্যায় সম্পূর্ণ অজেয়। সত্যই, সকল ভূতের মধ্যে এঁরাই শ্রেষ্ঠ বীর—নর ও নারায়ণ। এই মহা আশ্চর্য দেখে ও শুনে, হে ভারত…
संजय उवाच
The verse frames Kṛṣṇa and Arjuna as the divine-human pair Nārāyaṇa and Nara, suggesting that righteous action (Arjuna/Nara) becomes invincible when aligned with divine guidance and purpose (Kṛṣṇa/Nārāyaṇa). Their ‘bearing’ of lunar, fiery, windy, and solar qualities symbolizes completeness of virtues—calm clarity, ardor, strength, and luminous power—supporting dharmic victory.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra a striking recognition: the two warriors on one chariot—Kṛṣṇa as charioteer and Arjuna as archer—are not merely allies but the exalted Nara-Nārāyaṇa. By comparing them to Brahmā and Śiva and calling them unconquerable, the narration heightens the sense that the Pāṇḍava side is protected by a cosmic, divinely sanctioned force.