Previous Verse
Next Verse

Shloka 19

कर्णपर्व — चतुर्दशोऽध्यायः

Arjuna’s Suppression of the Saṃśaptakas; Kṛṣṇa’s Strategic Admonition; Battlefield Inventory

फिर जैसे मेघ झलकी धाराओंसे पर्वतको ढक-सा देता है, उसी प्रकार भयंकर एवं सैकड़ों बाणोंद्वारा वह भीमसेनको आच्छादित करने लगा; परंतु भीमसेन शत्रुके इस विजयसूचक लक्षणको सहन न कर सके ।। प्रतिचक्रे ततो राजन्‌ पाण्डवो5प्यपसव्यत: । मण्डलानां विभागेषु गतप्रत्यागतेषु च,राजन! पाण्डुपुत्र भीमने भी गत-प्रत्यागत आदि मण्डलभागों (विभिन्न पैंतरों)-में अश्वत्थामाको दाहिने करके बदला चुका लिया

tataḥ yathā meghaḥ jhalakī-dhārābhiḥ parvataṃ ācchādayati, tathā sa bhīmasenaṃ bhayānaka-śata-bāṇaiḥ samantāt ācchādayām āsa; kintu bhīmasenaḥ śatroḥ vijaya-sūcaka-lakṣaṇaṃ soḍhuṃ na śaśāka. praticakre tato rājan pāṇḍavo 'py apasavyataḥ; maṇḍalānāṃ vibhāgeṣu gata-pratyāgateṣu ca, rājan, pāṇḍuputro bhīmaḥ aśvatthāmānaṃ dakṣiṇīkṛtya pratyavartata.

সঞ্জয় বললেন—যেমন জলধারায় ঝলমল করা মেঘ পর্বতকে আচ্ছন্ন করে, তেমনি সে শত শত ভয়ংকর শর দিয়ে ভীমসেনকে চারদিকে ঢেকে দিল; কিন্তু শত্রুর এই বিজয়সূচক লক্ষণ ভীম সহ্য করতে পারল না। তখন, হে রাজন, পাণ্ডব ভীমও পাল্টা ঘুরে—মণ্ডলভাগের নানা কৌশল ও অগ্রসর-প্রত্যাগমনের চালে—অপসব্য হয়ে অশ্বত্থামাকে নিজের ডানদিকে এনে সমুচিত প্রতিশোধ নিল।

प्रतिचक्रेturned back / retaliated
प्रतिचक्रे:
Karta
TypeVerb
Rootप्रति√चक्र (चक्रे; √चक्र/√कृ-आत्मनेपद-पर्यायः)
FormPerfect (Liṭ), 3, Singular, Ātmanepada
ततःthen, thereafter
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
पाण्डवःthe Pāṇḍava (Bhīma)
पाण्डवः:
Karta
TypeNoun
Rootपाण्डव
FormMasculine, Nominative, Singular
अपिalso, even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
अपसव्यतःto the left / counterclockwise
अपसव्यतः:
TypeIndeclinable
Rootअपसव्य
मण्डलानाम्of circles / of manoeuvre-circuits
मण्डलानाम्:
TypeNoun
Rootमण्डल
FormNeuter, Genitive, Plural
विभागेषुin the divisions/sections
विभागेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootविभाग
FormMasculine, Locative, Plural
गतप्रत्यागतेषुin (the manoeuvres) of going and returning
गतप्रत्यागतेषु:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootगत-प्रत्यागत
FormMasculine, Locative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root

संजय उवाच

S
Sanjaya
D
Dhritarashtra
B
Bhimasena (Bhima)
A
Ashvatthama
A
arrows (bāṇa)
C
cloud (megha)
M
mountain (parvata)
M
maṇḍala (circular battle maneuver)