Previous Verse
Next Verse

Shloka 656

भीष्मपर्व — अध्याय ११०: पार्थभीमयोः प्रहारः तथा भीष्माभिमुखं संग्रामविस्तारः

Arjuna and Bhima’s pressure; escalation toward Bhishma

पश्यामस्त्वां महाबाहो रथे सूर्यमिवापरम्‌ । “आप युद्धमें सदा मण्डलाकार धनुषके साथ ही परिलक्षित होते हैं। महाबाहो! आप रथपर दूसरे सूर्यके समान विराजमान होकर कब बाण हाथमें लेते हैं, कब धनुषपर रखते हैं और कब उसकी डोरीको खींचते हैं, यह सब हमलोग नहीं देख पाते हैं

paśyāmas tvāṃ mahābāho rathe sūryam ivāparam |

সঞ্জয় বললেন—“মহাবাহো! আমরা আপনাকে রথে আরেক সূর্যের মতো দীপ্তিমান দেখি। যুদ্ধে আপনার ধনুক সর্বদা বৃত্তাকারে ঘুরতে থাকে। আপনি কখন তীর হাতে নেন, কখন ধনুকে বসান, আর কখন ডোর টানেন—এই ক্রম আমরা দেখতে পাই না; আপনার গতি আমাদের দৃষ্টির অতীত।”

पश्यामःwe see
पश्यामः:
Karta
TypeVerb
Rootदृश्
Formलट् (वर्तमान), उत्तम, बहुवचन, परस्मैपद
त्वाम्you
त्वाम्:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Formपुं, द्वितीया, एकवचन
महाबाहोO mighty-armed one
महाबाहो:
TypeNoun
Rootमहाबाहु
Formपुं, सम्बोधन, एकवचन
रथेon the chariot
रथे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरथ
Formपुं, सप्तमी, एकवचन
सूर्यम्the sun
सूर्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootसूर्य
Formपुं, द्वितीया, एकवचन
इवlike/as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
अपरम्another/second
अपरम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअपर
Formपुं, द्वितीया, एकवचन

संजय उवाच

S
Sañjaya
M
mahābāhu (addressed warrior)
C
chariot (ratha)
S
sun (sūrya)
B
bow (dhanuḥ)
A
arrows (bāṇa)
B
bowstring (jyā/dorī)

Educational Q&A

The verse highlights the ideal of kṣatriya excellence: disciplined mastery used in the grave context of war. Sañjaya’s awe underscores that true prowess is not mere violence but trained skill, composure, and effectiveness in fulfilling one’s duty amid chaos.

Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra, describing a warrior on a chariot shining like a second sun. The warrior’s archery is so rapid—taking arrows, nocking them, and drawing the string—that observers cannot even track the movements, emphasizing overwhelming battlefield dominance.