Previous Verse
Next Verse

Shloka 5

भीष्मरक्षण-प्रकरणम् / The Protective Screen around Bhīṣma and the Śalya–Yudhiṣṭhira Clash

घटमानं यथाशक्ति कुर्वाणं च तव प्रियम्‌ । जुद्दानं समरे प्राणांस्तव वै प्रियकाम्यया,फिर आपके पुत्रको सान्त्वना देते हुए वे उससे इस प्रकार बोले--“बेटा दुर्योधन! तुम इस प्रकार वाग्बाणोंसे मुझे क्यों छेद रहे हो? मैं तो यथाशक्ति शत्रुओंपर विजय पानेकी चेष्टा करता हूँ और तुम्हारे प्रिय साधनमें लगा हुआ हूँ। इतना ही नहीं, तुम्हारा प्रिय करनेकी इच्छासे मैं समराग्निमें अपने प्राणोंको होम देनेके लिये भी तैयार हूँ

sañjaya uvāca | ghaṭamānaṃ yathāśakti kurvāṇaṃ ca tava priyam | yuddhānaṃ samare prāṇāṃs tava vai priyakāmyayā ||

আমি যথাশক্তি চেষ্টা করছি এবং তোমার প্রিয় কাজই করছি। সত্যিই, তোমাকে সন্তুষ্ট করার বাসনায় আমি সমরে নিজের প্রাণ পর্যন্ত বাজি রাখতে—হ্যাঁ, আহুতি দিতে—প্রস্তুত।

घटमानम्one who is striving/endeavouring
घटमानम्:
Karma
TypeAdjective
Rootघटमान (घट्/घटते इति धातोः शतृ-प्रत्ययान्तः वर्तमानकाले)
FormMasculine, Accusative, Singular
यथाas, according to
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
शक्तिin (my) power/ability
शक्ति:
Adhikarana
TypeNoun
Rootशक्ति
FormFeminine, Locative, Singular
कुर्वाणम्doing, performing
कुर्वाणम्:
Karma
TypeAdjective
Rootकुर्वाण (कृ धातोः शतृ-प्रत्ययान्तः वर्तमानकाले)
FormMasculine, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
तवof you/your
तव:
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Genitive, Singular
प्रियम्what is dear/pleasing (to you)
प्रियम्:
Karma
TypeNoun
Rootप्रिय
FormNeuter, Accusative, Singular
युध्दानम्fighting (in battle)
युध्दानम्:
Karma
TypeAdjective
Rootयुध्यमान (युध् धातोः शतृ-प्रत्ययान्तः; पाठभेद/लिप्यन्तरदोषः: युध्यमानम्)
FormMasculine, Accusative, Singular
समरेin battle
समरे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसमर
FormMasculine, Locative, Singular
प्राणान्life-breaths, lives
प्राणान्:
Karma
TypeNoun
Rootप्राण
FormMasculine, Accusative, Plural
तवof you/your
तव:
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Genitive, Singular
वैindeed, surely
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
प्रियकाम्ययाby the desire to please (you)
प्रियकाम्यया:
Karana
TypeNoun
Rootप्रियकाम्य (प्रिय + काम्य)
FormFeminine, Instrumental, Singular

संजय उवाच

S
Sanjaya
D
Duryodhana (implied by context of consoling ‘son’ in the cited Hindi gloss)
B
battle (samara)
L
life/breath (prāṇa)