Previous Verse
Next Verse

Shloka 21

Mokṣa-dharma Yoga-Upadeśa: Equanimity, Sense-Restraint, and Vision of the Ātman (आत्मदर्शन-योगोपदेशः)

जो साधक सदा संयमपरायण, योगयुक्त, मनको वशमें करनेवाला और जितेन्द्रिय है, वही आत्मासे प्रेरित होकर बुद्धिके द्वारा उसका साक्षात्कार कर सकता है ।।

yo sādhakaḥ sadā saṁyamaparāyaṇaḥ, yogayuktaḥ, manasaḥ vaśaṁ kartā jitendriyaś ca, sa evātmā-preritaḥ buddhyā tasya sākṣātkāraṁ kartum arhati. yathā hi puruṣaḥ svapne dṛṣṭvā paśyaty asāv iti, tathā rūpam iva ātmānaṁ sādhuyuktaḥ prapaśyati.

ব্রাহ্মণ বললেন—যে সাধক সর্বদা সংযমপরায়ণ, যোগে প্রতিষ্ঠিত, মনকে বশে আনতে সক্ষম এবং ইন্দ্রিয়জয়ী, সেই-ই আত্মার অন্তঃপ্রেরণায় বুদ্ধিবলের দ্বারা সেই তত্ত্বের সাক্ষাৎ লাভ করে। যেমন মানুষ স্বপ্নে দেখা বস্তুটিকে ‘ওই তো’ বলে যেন প্রত্যক্ষ দেখে, তেমনি সুসংযত যোগী আত্মাকে যেন রূপযুক্তের মতো করে দর্শন করে।

यथाjust as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
हिindeed/for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
पुरुषःa person
पुरुषः:
Karta
TypeNoun
Rootपुरुष
FormMasculine, Nominative, Singular
स्वप्नेin a dream
स्वप्ने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootस्वप्न
FormMasculine, Locative, Singular
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
TypeVerb
Rootदृश्
FormAbsolutive (त्वा), Parasmaipada (usage-neutral)
पश्यतिsees
पश्यति:
TypeVerb
Rootदृश्
FormPresent, Third, Singular, Parasmaipada
असौthat (person/one)
असौ:
TypePronoun
Rootअसद्/अदस् (प्रातिपदिक: अदस्)
FormMasculine, Nominative, Singular
इतिthus/“so”
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
तथाso/in the same way
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
रूपम्form
रूपम्:
Karma
TypeNoun
Rootरूप
FormNeuter, Accusative, Singular
इवas if/like
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
आत्मानम्the Self
आत्मानम्:
Karma
TypeNoun
Rootआत्मन्
FormMasculine, Accusative, Singular
साधुwell/properly
साधु:
TypeIndeclinable
Rootसाधु
युक्तःdisciplined/connected (in yoga)
युक्तः:
Karta
TypeAdjective
Rootयुज्
FormPast passive participle (क्त), Masculine, Nominative, Singular
प्रपश्यतिclearly beholds
प्रपश्यति:
TypeVerb
Rootप्र + दृश्
FormPresent, Third, Singular, Parasmaipada

ब्राह्मण उवाच

ब्राह्मण (Brahmin speaker)
आत्मा (the Self)
बुद्धि (intellect/discrimination)
मनस् (mind)
इन्द्रिय (senses)
स्वप्न (dream)