धृतराष्ट्र-सत्कारः तथा श्राद्ध-दाने नियमनम् | Honoring Dhṛtarāṣṭra and Regulating Śrāddha-Gifts
विपरीतकश्न मे शत्रुर्नियम्यश्न भवेन्नर: । राजा युधिष्ठिर बड़े दयालु थे। वे सदा प्रसन्न रहकर अपने भाइयों और मन्त्रियोंसे कहा करते थे कि “ये राजा धृतराष्ट्र मेरे और आपलोगोंके माननीय हैं। जो इनकी आज्ञाके अधीन रहता है
viparītakṛc ca me śatrur niyamyakṛc ca bhaven naraḥ |
বৈশম্পায়ন বললেন— “যে আমার আদেশের বিরুদ্ধ আচরণ করে, সে আমার শত্রু; আর যে সংযমী হয়ে আদেশ মান্য করে, সে-ই আমার সুহৃদ।” করুণায় প্রসিদ্ধ ধর্মরাজ যুধিষ্ঠির সদা প্রসন্নচিত্তে ভ্রাতৃগণ ও মন্ত্রীদের বারংবার বলতেন— “রাজা ধৃতরাষ্ট্র আমাদের সকলেরই পূজনীয়। যিনি তাঁর আদেশাধীন থাকবেন, তিনিই আমার প্রিয়; আর যে বিপরীত আচরণ করবে, সে আমার শত্রু এবং দণ্ডভাগী হবে।”
वैशम्पायन उवाच
Yudhiṣṭhira frames loyalty in ethical terms: honoring a venerable elder-king (Dhṛtarāṣṭra) and practicing self-restraint are marks of a true ally, while deliberate opposition to rightful authority invites just punishment. The verse links friendship with discipline and enmity with defiance.
Vaiśaṃpāyana describes Yudhiṣṭhira’s gentle but firm governance after the war: he instructs his brothers and ministers to treat Dhṛtarāṣṭra as worthy of reverence and to remain under his directives; those who act contrary are to be regarded as enemies and liable to royal chastisement.