Ādi-parva, Adhyāya 73: Devayānī–Śarmiṣṭhā Dispute, Confinement in the Well, and Yayāti’s Rescue
अष्टावेव समासेन विवाहा धर्मत:ः स्मृता: । ब्राह्मो दैवस्तथैवार्ष: प्राजापत्यस्तथासुर:,धर्मशास्त्रकी दृष्टिसे संक्षेपसे आठ प्रकारके ही विवाह माने गये हैं--ब्राह्म, दैव, आर्ष, प्राजापत्य, आसुर, गान्धर्व, राक्षस तथा आठवाँ पैशाच।- स्वायम्भुव मनुका कथन है कि इनमें बादवालोंकी अपेक्षा पहलेवाले विवाह धर्मानुकूल हैं
aṣṭāveva samāsena vivāhā dharmataḥ smṛtāḥ | brāhmo daivastathaivārṣaḥ prājāpatyastathāsuraḥ ||
দুষ্যন্ত বললেন—ধর্মশাস্ত্রের মতে সংক্ষেপে বিবাহের আটটি রূপই স্বীকৃত: ব্রাহ্ম, দৈব, আর্ষ, প্রাজাপত্য, আসুর; এবং অবশিষ্ট তিন—গান্ধর্ব, রাক্ষস ও পৈশাচ। শাস্ত্র এইভাবে বিবাহকে নৈতিক-ধর্মীয় বিধানে নিয়ন্ত্রিত প্রতিষ্ঠান রূপে স্থির করেছে, যেখানে কিছু রূপ অধিক ধর্মসম্মত, আর কিছু তুলনায় কম।
दुष्यन्त उवाच
The verse teaches that marriage is not a single undifferentiated act but is ethically evaluated in dharma-śāstra through recognized categories; the tradition remembers eight forms, implying a hierarchy of moral acceptability.
Duṣyanta is speaking in a didactic mode, invoking dharma-tradition to classify forms of marriage, setting a normative framework for discussing marital legitimacy and conduct.