Previous Verse
Next Verse

Shloka 13

पाण्डवानां पाञ्चालगमनम्

The Pāṇḍavas’ Journey toward Pāñcāla and News of the Svayaṃvara

ग्रामीण तथा जंगली अन्न, फल-मूल, दूध, षड्रस भोजन, अमृतके समान मधुर परम उत्तम रसायन, खाने, पीने और चबानेयोग्य भाँति-भाँतिके पदार्थ, अमृतके समान स्वादिष्ठ चटनी आदि तथा चूसनेयोग्य ईख आदि वस्तुएँ तथा भाँति-भाँतिके बहुमूल्य रत्न एवं वस्त्र आदि सब सामग्रियोंको उस कामधेनुने प्रस्तुत कर दिया। सब प्रकारसे उन सम्पूर्ण मनोवांछित वस्तुओंके द्वारा हे अर्जुन! राजा विश्वामित्र भलीभाँति पूजित हुए ।। १०-- १२ || सामात्य: सबलश्चैव तुतोष स भृशं तदा । षद्धन्नतां सुपाश्चोरुं पुथुपछ्चसमावृताम्‌,उस समय वे अपनी सेना और मन्त्रियोंके साथ बहुत संतुष्ट हुए। महर्षिकी धेनुका मस्तक, ग्रीवा, जाँघें, गलकम्बल, पूँछ और थन--ये छः: अंग बड़े एवं विस्तृत थे।* उसके पारश्वभाग तथा ऊरु बड़े सुन्दर थे। वह पाँच पृथुल अंगोंसे सुशोभित थीः

grāmīṇāni tathā jaṅgalāny anna-phala-mūla-kṣīrāṇi ṣaḍrasa-bhojanāni ca | amṛtasamaṃ madhuraṃ paramottamaṃ rasāyanaṃ khādya-peya-carvya-bhakṣya-bhojyāni vividhāni padārthāḥ | amṛtasamaṃ svādiṣṭhā lehyāni (caṭny-ādayaḥ) ca cūṣyāṇi ikṣv-ādayaś ca vastūni | nānāvidhāni bahumūlyāni ratnāni vastrāṇi ca sarvāḥ sāmagrīḥ sā kāmadhenuḥ prādarśayat | sarvathā tābhiḥ sarvābhir manovāñchitaiḥ vastubhir he arjuna viśvāmitro rājā samyak pūjitaḥ || samātyaḥ sabalaś caiva tutoṣa sa bhṛśaṃ tadā | ṣaḍaṅgāṃ supuṣṭāṃ cāruṃ pṛthu-pārśva-samāvṛtām ||

গন্ধর্ব বলল— সেই কামধেনু এক মুহূর্তেই সব কিছু উপস্থিত করল—গ্রাম ও অরণ্যের অন্ন, ফল-মূল, দুধ, ছয় রসের ভোজন, অমৃতসদৃশ মধুর শ্রেষ্ঠ রসায়ন; খাওয়া, পান করা, চিবানো, চাটা (চাটনি প্রভৃতি) ও চোষার (ইক্ষু প্রভৃতি) অগণিত দ্রব্য; সঙ্গে বহুমূল্য রত্ন ও নানা প্রকার বস্ত্র। এই সকল মনোবাঞ্ছিত উপহারে, হে অর্জুন, রাজা বিশ্বামিত্র সর্বতোভাবে যথোচিতভাবে সম্মানিত হলেন। তখন তিনি মন্ত্রী ও সেনাসহ অত্যন্ত তুষ্ট হলেন। সেই ঋষির ধেনু ছিল পুষ্ট, সুন্দর ও বিস্তৃত; তার ছয়টি প্রধান অঙ্গ—মস্তক, গ্রীবা, উরু, গলকম্বল, লেজ ও স্তন—বৃহৎ ছিল, আর তার পার্শ্ব ও নিতম্ব বিশেষ মনোরম ছিল।

सामात्यःwith (his) ministers / accompanied by ministers
सामात्यः:
Karta
TypeNoun
Rootसामात्य
FormMasculine, Nominative, Singular
सबलःwith (his) army / accompanied by forces
सबलः:
Karta
TypeAdjective
Rootसबल
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
एवindeed / just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
तुतोषwas pleased / became satisfied
तुतोष:
TypeVerb
Rootतुष्
FormPerfect (Paroksha), 3rd, Singular, Parasmaipada
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
भृशम्greatly / exceedingly
भृशम्:
TypeIndeclinable
Rootभृशम्
तदाthen
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा
षड्six
षड्:
TypeNumeral
Rootषट्
Form—, —, —
अन्नताम्having food (as her nature) / food-providing (cow)
अन्नताम्:
Karma
TypeNoun
Rootअन्नता
FormFeminine, Accusative, Singular
सुपाश्चhaving good flanks/sides (cow)
सुपाश्च:
Karma
TypeNoun
Rootसुपा
FormFeminine, Accusative, Singular
उरुम्broad / large
उरुम्:
Karma
TypeAdjective
Rootउरु
FormFeminine, Accusative, Singular
पृथुwide / expansive
पृथु:
Karma
TypeAdjective
Rootपृथु
FormFeminine, Accusative, Singular
पञ्चfive
पञ्च:
TypeNumeral
Rootपञ्चन्
Form—, —, —
समावृताम्surrounded / encompassed
समावृताम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसम्-आ-वृ (समावृ)
FormFeminine, Accusative, Singular, क्त (past passive participle)

गन्धर्व उवाच

G
Gandharva (speaker)
A
Arjuna
V
Viśvāmitra
K
Kāmadhenu (the wish-fulfilling cow)
M
ministers (amātya)
A
army (bala)
J
jewels (ratna)
G
garments (vastra)
S
sugarcane (ikṣu)