Shloka 55
Droṇa’s Ācārya-Dakṣiṇā: Capture of Drupada and Division of Pāñcāla (द्रोण-आचार्यदक्षिणा)
Devanagari script
स निःसज्रो जलस्यान्तमथ वै पाण्डवोडविशत् । आक्रामन्नागभवने तदा नागकुमारकान्
Transliteration
sa niḥsajro jalasyāntam atha vai pāṇḍavo 'daviśat | ākrāmann āgabhavane tadā nāgakumārakān |
Translation
বৈশম্পায়ন বললেন—পাণ্ডব ভীম জলের গভীরে ডুবে গিয়ে নাগলোকের মধ্যে প্রবেশ করলেন। নাগদের আবাসে চলার সময় তাঁর দেহের ভারে বহু নাগকুমার চাপা পড়ল। তখন বহু মহাবিষধর নাগ একত্র হয়ে তাদের ভয়ংকর, বিষভরা বৃহৎ দংশনদন্ত দিয়ে ভীমসেনকে বারবার দংশন করতে লাগল।
Word by Word
सःhe (Bhimasena)
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
निःससर्जlet go / released / cast off
निःससर्ज:
TypeVerb
Rootसृज्
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular, Parasmaipada
जलस्यof the water
जलस्य:
TypeNoun
Rootजल
FormNeuter, Genitive, Singular
अन्तम्end / limit / bottom
अन्तम्:
Karma
TypeNoun
Rootअन्त
FormMasculine, Accusative, Singular
अथthen
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
पाण्डवःthe Pandava (Bhima)
पाण्डवः:
Karta
TypeNoun
Rootपाण्डव
FormMasculine, Nominative, Singular
अविशत्entered
अविशत्:
TypeVerb
Rootविश्
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada
आक्रामन्treading upon / trampling
आक्रामन्:
TypeVerb
Rootक्रम्
FormPresent active participle (Śatṛ), Masculine, Nominative, Singular
नागभवनेin the serpents' dwelling
नागभवने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootनागभवन
FormNeuter, Locative, Singular
तदाat that time
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा
नागकुमारकान्young serpent-princes
नागकुमारकान्:
Karma
TypeNoun
Rootनागकुमारक
FormMasculine, Accusative, Plural
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Characters & Entities
व
वैशम्पायन (Vaiśampāyana)प
पाण्डव (Pāṇḍava—Bhīmasena implied by context)भ
भीमसेन (Bhīmasena, contextual)न
नाग (Nāgas)न
नागकुमार (Nāga youths/princes)न
नागभवन/नागलोक (Nāga abode/realm)ज
जल (water)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes