HomeMahabharataAdi ParvaAdhyaya 1Shloka 164
Previous Verse
Next Verse

Shloka 164

अनुक्रमणिकाध्यायः (Anukramaṇikā Adhyāya) — Invocation, Narrator Frame, and Textual Scope

यदाशओ्रौषं कालकेयास्ततस्ते पौलोमानो वरदानाच्च दृप्ता: | देवैरजेया निर्जिताश्चार्जुनेन तदा नाशंसे विजयाय संजय,जबसे मैंने सुना कि वरदानके प्रभावसे घमंडके नशेमें चूर कालकेय तथा पौलोम नामके असुरोंको, जिन्हें बड़े-बड़े देवता भी नहीं जीत सकते थे, अर्जुनने बात-की-बातमें पराजित कर दिया, तभीसे संजय! मैंने विजयकी आशा कभी नहीं की

yadāśrauṣaṁ kālakeyās tatas te paulomāno varadānāc ca dṛptāḥ | devair ajeyā nirjitāś cārjunena tadā nāśaṁse vijayāya sañjaya ||

সঞ্জয়! যখন শুনলাম যে বরদানের প্রভাবে উদ্ধত কালকেয় ও পৌলোম নামের সেই অসুরদের—যাদের দেবতারাও জয় করতে পারে না—অর্জুন অতি দ্রুত পরাস্ত করেছে, তখন থেকেই আমি বিজয়ের আশা ত্যাগ করলাম।

यदाwhen
यदा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयदा
Formtemporal adverb
अशृणवम्I heard
अशृणवम्:
Karta
TypeVerb
Rootश्रु (शृणोति)
Formलुङ् (aorist), उत्तमपुरुष, एकवचन
कालकेयाःthe Kalakeyas (asuras)
कालकेयाः:
Karma
TypeNoun
Rootकालकेय
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
ततःthereafter/then
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः
Formablatival adverb
तेthey
ते:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
पौलोमानःthe Paulomas (asuras)
पौलोमानः:
Karta
TypeNoun
Rootपौलोमान
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
वरदानात्from the boon / due to the boon
वरदानात्:
Apadana
TypeNoun
Rootवरदान
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन
and
:
TypeIndeclinable
Root
Formconjunction
दृप्ताःarrogant, intoxicated with pride
दृप्ताः:
Karta
TypeAdjective
Rootदृप्त
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (क्त-प्रत्यय, √दृप्)
देवैःby the gods
देवैः:
Karana
TypeNoun
Rootदेव
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
अजेयाःunconquerable
अजेयाः:
Karta
TypeAdjective
Rootअजेय
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (णीयत्/यत्-प्रत्यय; 'not to be conquered')
निर्जिताःconquered/defeated
निर्जिताः:
Karta
TypeAdjective
Rootनिर्जित
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (क्त-प्रत्यय, √जि)
and
:
TypeIndeclinable
Root
Formconjunction
अर्जुनेनby Arjuna
अर्जुनेन:
Karana
TypeNoun
Rootअर्जुन
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
तदाthen
तदा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतदा
Formtemporal adverb
not
:
TypeIndeclinable
Root
Formnegation
आशंसेI hope / I expect
आशंसे:
Karta
TypeVerb
Rootआ-शंस् (आशंसते)
Formलट्, उत्तमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद
विजयायfor victory
विजयाय:
Sampradana
TypeNoun
Rootविजय
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन
संजयO Sanjaya
संजय:
TypeNoun
Rootसंजय
Formपुंलिङ्ग, संबोधन, एकवचन
K
Kālakeya (demons)
P
Pauloma (demons)
A
Arjuna
D
Devas (gods)
S
Sañjaya