Adhyaya 32

Verse 1

सावित्र्युपाख्याने कुण्डसंख्यानिरूपणम् श्रीनारायण उवाच मायाबीजं महामन्त्रं प्रदत्त्वा विधिपूर्वकम् । कर्माशुभविपाकं च तामुवाच रवेः सुतः

সাবিত্রী উপাখ্যানে নরক-কুণ্ডের সংখ্যা নিরূপণ। শ্রী নারায়ণ বললেন: বিধিভরে মায়াবীজ মহামন্ত্র প্রদান করে, সূর্যপুত্র (যম) সাবিত্রীকে অশুভ কর্মের ফল সম্পর্কে বললেন।

Verse 2

धर्मराज उवाच शुभकर्मविपाकान्न नरकं याति मानवः । कर्माशुभविपाकं च कथयामि निशामय

ধর্মরাজ বললেন: শুভ কর্মের ফলে মানুষ নরকে যায় না। এখন আমি অশুভ কর্মের ফল বর্ণনা করছি, তা মনোযোগ দিয়ে শোনো।

Verse 3

नानापुराणभेदेन नामभेदेन भामिनि । नानाप्रकारं स्वर्गं च याति जीवः स्वकर्मभिः

হে সুন্দরী! বিভিন্ন পুরাণ ও নামের ভেদ অনুসারে, জীব নিজের কর্মের দ্বারা বিভিন্ন প্রকারের স্বর্গে গমন করে।

Verse 4

शुभकर्मविपाकान्न नरकं याति कर्मभिः । कुकर्मणा च नरकं याति नानाविधं नरः

শুভ কর্মের ফলে মানুষ নরকে যায় না, কিন্তু কুকর্মের কারণে সে নানা প্রকারের নরকে গমন করে।

Verse 5

नरकाणां च कुण्डानि सन्ति नानाविधानि च । नानाशास्त्रप्रमाणेन कर्मभेदेन यानि च

নরকের অনেক প্রকারের কুণ্ড আছে, যা বিভিন্ন শাস্ত্রের প্রমাণ ও কর্মের ভেদের ওপর ভিত্তি করে।

Verse 6

विस्तृतानि च गर्तानि क्लेशदानि च दुःखिनाम् । भयङ्‌कराणि घोराणि हे वत्से कुत्सितानि च

হে কন্যা! সেই গর্তগুলি (কুণ্ড) অত্যন্ত বিশাল, দুঃখীদের ক্লেশদানকারী, ভয়ংকর, ঘোর এবং ঘৃণ্য।

Verse 7

षडशीति च कुण्डानि एवमन्यानि सन्ति च । निबोध तेषां नामानि प्रसिद्धानि श्रुतौ सति

এইরকম ছিয়াশিটি (৮৬) কুণ্ড আছে এবং এগুলি ছাড়াও আরও আছে। হে সতী! শ্রুতিতে (বেদে) প্রসিদ্ধ তাদের নামগুলি শোনো।

Verse 8

वह्निकुण्डं तप्तकुण्डं क्षारकुण्डं भयानकम् । विट्कुण्डं मूत्रकुण्डं च श्लेष्मकुण्डं च दुःसहम्

ভয়ানক বহ্নিকুণ্ড (অগ্নি), তপ্তকুণ্ড (তপ্ত), ক্ষারকুণ্ড (ক্ষারীয়), বিট্ কুণ্ড (বিষ্ঠা), মূত্রকুণ্ড এবং দুঃসহ শ্লেষ্মাকুণ্ড (কফ)।

Verse 9

गरकुण्डं दूषिकुण्डं वसाकुण्डं तथैव च । शुक्रकुण्डमसुक्कुण्डमश्रुकुण्डं च कुत्सितम्

গরকুণ্ড (বিষ), দূষিকুণ্ড (মল), বসাকুণ্ড (চর্বি), শুক্রকুণ্ড (বীর্য), অসৃককুণ্ড (রক্ত) এবং ঘৃণ্য অশ্রুকুণ্ড (অশ্রু)।

Verse 10

कुण्डं गात्रमलानां च कर्णविट्कुण्डमेव च । मज्जाकुण्डं मांसकुण्डं नक्रकुण्डं च दुस्तरम्

গাত্রমলের কুণ্ড, কর্ণবিট্ কুণ্ড (কানের খইল), মজ্জাকুণ্ড, মাংসকুণ্ড এবং দুস্তর নক্রকুণ্ড (কুমির)।

Verse 11

लोमकुण्डं केशकुण्डमस्थिकुण्डं च दुस्तरम् । ताम्रकुण्डं लोहकुण्डं प्रतप्तं क्लेशदं महत्

লোমকুণ্ড, কেশকুণ্ড, দুস্তর অস্থিকুণ্ড; অত্যন্ত উত্তপ্ত ও ক্লেশদায়ক তাম্রকুণ্ড এবং লৌহকুণ্ড।

Verse 12

चर्मकुण्डं तप्तसुराकुण्डं च परिकीर्तितम् । तीक्ष्णकण्टककुण्डं च विषोदं विषकुण्डकम्

চর্মকুণ্ড, তপ্তসুরাকুণ্ড, তীক্ষ্ণকণ্টককুণ্ড, বিষোদ (বিষাক্ত জল) এবং বিষকুণ্ড বর্ণিত হয়েছে।

Verse 13

प्रतप्तकुण्डं तैलस्य कुन्तकुण्डं च दुर्वहम् । कृमिकुण्डं पूयकुण्डं सर्पकुण्डं दुरन्तकम्

ফুটন্ত তেলের প্রতপ্তকুণ্ড, দুঃসহ কুন্তকুণ্ড (বল্লম), কৃমিকুণ্ড, পূয়কুণ্ড (পুঁজ) এবং ভয়াবহ সর্পকুণ্ড।

Verse 14

मशकुण्डं दंशकुण्डं भीमं गरलकुण्डकम् । कुण्डं च वज्रदंष्ट्राणां वृश्चिकानां च सुव्रते

হে সুব্রতে! মশককুণ্ড, দংশকুণ্ড, ভীষণ গরলকুণ্ড, বজ্রদংষ্ট্রদের কুণ্ড এবং বৃশ্চিককুণ্ড।

Verse 15

शरकुण्डं शूलकुण्डं खड्गकुण्डं च भीषणम् । गोलकुण्डं नक्रकुण्डं काककुण्डं शुचास्पदम्

শরকুণ্ড, শূলকুণ্ড, ভীষণ খড়্গকুণ্ড, গোলকুণ্ড, নক্রকুণ্ড এবং শোকের আধার কাককুণ্ড।

Verse 16

मन्थानकुण्डं बीजकुण्डं वज्रकुण्डं च दुःसहम् । तप्तपाषाणकुण्डं च तीक्ष्णपाषाणकुण्डकम्

মন্থানকুণ্ড, বীজকুণ্ড, দুঃসহ বজ্রকুণ্ড, তপ্তপাষাণকুণ্ড এবং তীক্ষ্ণপাষাণকুণ্ড।

Verse 17

लालाकुण्डं मसीकुण्डं चूर्णकुण्डं तथैव च । चक्रकुण्डं वक्रकुण्डं कूर्मकुण्डं महोल्बणम्

লালাকুণ্ড, মসীকুণ্ড, চূর্ণকুণ্ড, চক্রকুণ্ড, বক্রকুণ্ড এবং অতি ভয়ানক কূর্মকুণ্ড।

Verse 18

ज्वालाकुण्डं भस्मकुण्डं दग्धकुण्डं शुचिस्मिते । तप्तसूचीमसिपत्रं क्षुरधारं सूचीमुखम्

হে শুচিস্মিতে! জ্বালাকুণ্ড, ভস্মকুণ্ড, দগ্ধকুণ্ড, তপ্তসূচী, অসিপত্র, ক্ষুরধার এবং সূচীমুখ।

Verse 19

गोकामुख नक्रमुखं गजदंशं च गोमुखम् । कुम्भीपाकं कालसूत्रं मत्स्योदं कृमितन्तुकम्

গোকামুখ, নক্রমুখ, গজদংশ, গোমুখ, কুম্ভীপাক, কালসূত্র, মৎস্যোদ এবং কৃমিতন্তুক।

Verse 20

पांसुभोज्यं पाशवेष्टं शूलप्रोतं प्रकम्पनम् । उल्कामुखमन्धकूपं वेधनं ताडनं तथा

পাংশুভোজ্য, পাশবেষ্ট, শূলপ্রোত, প্রকম্পন, উল্কামুখ, অন্ধকূপ, বেধন এবং তাড়ন।

Verse 21

जालरन्ध्रं देहचूर्णं दलनं शोषणं कषम् । शूर्पं ज्वालामुखं चैव धूमान्धं नागवेष्टनम्

জালরন্ধ্র, দেহচূর্ণ, দলন, শোষণ, কষ, শূপ, জ্বালামুখ, ধূমান্ধ এবং নাগবেষ্টন।

Verse 22

कुण्डान्येतानि सावित्रि पापिनां क्लेशदानि च । नियुतैः किङ्‌करगणै रक्षितानि च सन्ततम्

হে সাবিত্রী! এই কুণ্ডগুলি পাপীদের ক্লেশদায়ক। এগুলি লক্ষ লক্ষ কিঙ্করগণ দ্বারা সর্বদা রক্ষিত।

Verse 23

दण्डहस्तैः पाशहस्तैर्मदमत्तैर्भयङ्‌करैः । शक्तिहस्तैर्गदाहस्तैरसिहस्तैः सुदारुणैः

সেই যমদূতরা হাতে দণ্ড ও পাশ নিয়ে, মদোন্মত্ত, ভয়ঙ্কর, হাতে শক্তি, গদা ও অসি নিয়ে অত্যন্ত দারুণ।

Verse 24

तमोयुक्तैर्दयाहीनैर्निवार्यैश्च न सर्वतः । तेजस्विभिश्च निःशङ्‌कैराताम्रपिङ्‌गलोचनैः

তারা তমোগুণযুক্ত, দয়াহীন, সব দিক থেকে অনিবার্য, তেজস্বী, নিঃশঙ্ক এবং রক্তাভ-পিঙ্গল নয়নবিশিষ্ট।

Verse 25

योगयुक्तैः सिद्धियुक्तैर्नानारूपधरैर्भटैः । आसन्नमृत्युभिर्दृष्टैः पापिभिः सर्वजीविभिः

যোগ ও সিদ্ধিযুক্ত সেই সেনারা নানারূপ ধারণ করেন। তারা কেবল আসন্নমৃত্যু পাপী ও জীবদের দ্বারাই দৃষ্ট হন।

Verse 26

स्वकर्मनिरतैः सर्वैः शाक्तैः सौरैश्च गाणपैः । अदृश्यैः पुण्यकृद्‌‍भिश्च सिद्धैर्योगिभिरेव च

স্বকর্মে নিরত ব্যক্তি, শাক্ত, সৌর, গাণপত্য, পুণ্যবান, সিদ্ধ ও যোগীদের কাছে তারা অদৃশ্য।

Verse 27

स्वधर्मनिरतैर्वापि विततैर्वा स्वतन्त्रकैः । बलवद्‌‍भिश्च निःशङ्‌कैः स्वप्नदृष्टैश्च वैष्णवैः

স্বধর্মরত, স্বতন্ত্র, বলবান, নিঃশঙ্ক এবং বৈষ্ণবদের কাছে তারা কেবল স্বপ্নেই দৃষ্ট হন।

Verse 28

एतत्ते कथितं साध्वि कुण्डसंख्यानिरूपणम् । येषां निवासो यत्कुण्डे निबोध कथयामि ते

হে সাধ্বী! এই আমি তোমাকে কুণ্ডসংখ্যার নিরূপণ বললাম। এখন কার বাস কোন কুণ্ডে, তা বলছি শোনো।

Verse 999

इति श्रीमद्देवीभागवते महापुराणेऽष्टादशसाहस्र्यां संहितायां नवमस्कन्धे नारायणनारदसंवादे सावित्र्युपाख्याने कुण्डसंख्यानिरूपणं नाम द्वात्रिंशोऽध्यायः

এইভাবে শ্রীমদ্দেবীভাগবত মহাপুরাণের আঠারো হাজার শ্লোকবিশিষ্ট সংহিতার নবম স্কন্ধে নারায়ণ ও নারদের সংবাদে সাবিত্রী উপাখ্যানে 'কুণ্ডসংখ্যা নিরূপণ' নামক বত্রিশতম অধ্যায় সমাপ্ত হল।